Νησιώτικοι ορυζώνες, 1967

Οπως ανέφερα και σε προηγούμενη ανάρτηση πριν λίγες ημέρες, σε μια προσπάθεια συλλογικής υλικού για την ορυζοκαλλιέργεια στο Νησί και την ανάδειξη αυτής της σημαντικής ιστορίας, δημιούργησα την ομάδα «Ορυζώνες στον κάμπό». Μεταξύ των στοιχείων που παρουσιάζονται και συγκεντρώνονται, είναι και τα κινηματογραφικά. Κάπως έτσι ήρθε η κουβέντα στην ταινία «Αγρια πάθη» (παραγωγής 1967) που γυρίστηκε κατά ένα μέρος στον κάμπο και είχε εικόνες από την καλλιέργεια ρυζιού. Ο καλός φίλος και συμπατριώτης Νίκος Α. Στασινάκης, σε σχόλιο παρουσιάζει ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενο για το πως και γιατί γυρίστηκε μέρος της ταινίας στον τόπο μας.
Γράφει λοιπόν ο Νίκος:

«Για να γυριστούν κάποιες σκηνές της ταινίας αυτής , στον κάμπο του Νησιού , μερίμνησε κατ΄ αρχήν ο Γιώργος ο Νιαγάσας . Ο Γιώργος ο Νιαγάσας ήταν ο επιχειρηματίας που λειτουργούσε το ΣΙΝΕ ΠΑΡΚ ( του Κουζή ) και είχε πολλές σχέσεις με τον Ελληνικό Κινηματογράφο , ως Μηχανικός Ήχου , που ήτανε και μάλιστα σε μια εποχή που η εγγραφή του ήχου γινότανε ξεχωριστά . Σε παλιές ταινίες του ΄50 συναντάς το όνομά του στους συντελεστές ( στα γράμματα που λέμε ) . Πάμε παρακάτω. Την άνοιξη του ΄66 , λοιπόν , ο Νιαγάσας έφερε στο Νησί τον σκηνοθέτη Στέλιο Τατασόπουλο , για επόπτευση των χώρων . Πως θα πάνε όμως μέσα στον κάμπο ; . Απευθύνθηκαν στον πατέρα μου ( η οικογένειά μας είχε φιλικές σχέσεις με την οικογένεια Νιαγάσα , είχαμε κουμπαριάσει , ) και την αμέσως επόμενη Κυριακή , μετά την εκκλησία , έξω από το ποδηλατάδικο του Γεράσιμου , περίμενε ο Κώστας ο Ξυνός με το τρακτέρ που είχε και καρότσα . Τρεις καρέκλες πάνω στην καρότσα , μιά για τον σκηνοθέτη Στ. Τατασόπουλο , μια για τον μηχανικό ήχου Γιώργο Νιαγάσα και μια για τον » ξεναγό » πατέρα μου. Δεν έχασα κι εγώ την ευκαιρία κάθισα μπροστά , δίπλα , στον Ξυνό , σ΄ ένα σκαμνάκι , και κάναμε τη βόλτα μας στον κάμπο . Του άρεσε του σκηνοθέτη και κανόνισε με τον παραγωγό να γυριστούν εκεί οι σκηνές . Εκείνο που θα μου μείνει αξέχαστο , όσα αλτσχάιμερ κι αν περάσουν από πάνω μου , ήτανε η σκηνή του τρακτέρ με τους τρεις «περιηγητές» και τον επιβλητικό Κώστα Ξυνό μ΄ ένα χαμόγελο νααα! . Τι νεορεαλιστικός κινηματογράφος μου λες , αυτή η σκηνή ήτανε άλλο πράγμα. Η παράγκα ( η καλύβα) που στήθηκε για τα γυρίσματα ήτανε έργο του πατέρα μου , υπό την καθοδήγηση του σκηνογράφου φυσικά , και η εργάτριες , που εμφανίζονται στη σκηνή του τραγουδιού που έχει αναρτηθεί , είναι της περιοχής . Ωραία πράγματα , αξέχαστα ,. Την ταινία την είδα στις αρχές του ΄67 στη Θεσσαλονίκη , μιας και από το Γενάρη του ΄67 είχα μετακομίσει εκεί και αν δεν κάνω λάθος στον κινηματογράφο » ΜΕΤΡΟΠΟΛΙΤΑΝ » στη Β. Όλγας.Στα γράμματα , της ταινίας υπήρχαν επώνυμες ευχαριστίες για τους ανθρώπους του Νησιού που τους βοήθησαν»

[Η φωτογραφία είναι από την ταινία]

Georgia Demet Αν δεν κάνω λάθος έπαιζε και η
Ιασωνίδου! Έτυχνα ερθει στο κομμωτήριο στη Μεσσήνη,καθόταν δίπλα μου και μοα εκανε εντύπωση το κατάξανθο μαλλί, τότε που δεν είχαν γίνει όλες οι Ελληνίδες ξανθές
Βάγια Χριστοπούλου Είχα δει την Ιασωνιδου σε ένα ζαχαροπλαστειο στην πλατεία, μια ωραία ξανθοροζ κοπέλα, που μας είχε εντυπωσιάσει πιτσιρίκια και μεγάλους
Ηλίας Μπιτσάνης Η αφίσα της ταινίας με τους συντελεστές…

 κώστας καλογερόπουλος Ο Κώστας Ο Ξυνός ήταν Νονός μου και με τον αδελφό μου τον Σταύρο είχαμε πάει στα γυρίσματα της ταινίας.
Roybini Dimaki Στη ταινία είχαν πάρει μέρος, σαν εργάτριες η γιαγιά μου και η μητέρα μου.Η μητέρα μου θυμάται ακόμη τα γυρίσματα της ταινίας.
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ Στην ταινία έπαιζε και η θεία μου (αδελφή του πατέρα μου) Γιαννούλα Χαρλεπα που ως έμπειρη στο θερισμο του ρυζιού ο σκηνοθέτης παροτρυνε τις υπόλοιπες εργατριες -κομπαρσους να την μιμηθούν. ..
Σταυρος Καλογεροπουλος Σαν κομπαρσος σε μια σκηνή και ο μαρίνης ο σπυράκης.
Και το πρόβλημα του σκηνοθέτη στα γυρίσματα ήταν οτι έμπαινε στα πλάνα κόσμος που απο περιέργεια είχαν κουβαληθεί στον κάμπο.
Τι κόσμος δηλαδή ολη η μεσσήνη είχε πάει..
Κική Πατρίκη Την καμάρωσα και ‘γω τότε την Ιασωνίδου ! Την είδα επανειλημμένα να περνά την οδό Ελευθερίας. Νομίζω πως την φιλοξενούσε η οικογένεια Γ. Πανταζοπούλου στο ωραίο σπίτι τους κοντά στη Δεξαμενή. ‘Ενα μέλος της οικογένειας, ο Σάκης [ ηλεκτρολόγος ] είχε σχέση με την προβολή των ταινιών στους κινηματογράφους. Και καθώς είδα -είδαμε την ηθοποιό να κατηφορίζει, τράβηξα από την αυλή μας μερικούς ….κατιφέδες και τους της πρόσφερα ! Οι συναγμένες γειτόνισσες γελούσαν, αλλά εγώ νόμιζα πως το πρέπον έπραξα !

Κλείνοντας τον κύκλο της αναφοράς στο “Πικρό ρύζι” και την ορυζοκαλλιέργεια στη Βόρεια Ιταλία, θα πρέπει να δούμε την αντανάκλαση που είχε η ταινία στο δικό μας τόπο. Με ευθεία αναφορά στην ταινία (στην εκδοχή της ως “Πόθοι στους βάλτους”), το 1951 δημοσιεύτηκε στο “Θάρρος” μια “ανταπόκριση έκτακτου συνεργάτη”η οποία περιγράφει τα όσα συμβαίνουν στον κάμπο το καλοκαίρι κατά τα διάρκεια του βοτανίσματος. Η καλλιέργεια είχε κάνει άλμα και χιλιάδες γυναίκες από όλα τα χωριά γύρω από τον κάμπο αλλά και από πολύ μακρύτερα, πηγαινοέρχονταν καθημερινά στους ορυζώνες. Από τα 9 στρέμματα που καλλιεργήθηκαν για πρώτη φορά το 1919, είχαν φθάσει τα 11.000 στρέμματα το 1955 (δεν υπάρχουν διαθέσιμα στατιστικά ενωρίτερα). Και η παραγωγή από 3.400 οκάδες είχε εκτιναχθεί στα 3 εκατομμύρια οκάδες.
Η περιγραφή με “ειδυλλιακό” και “γαργαλιστικό” περιτύλιγμα αναδεικνύει τη σκληρότητα της δουλειάς και του “αφεντικού” που δεν αφήνει να σηκώσουν ούτε τη μέση τους. Και ενώ το πρώτο είναι εμφανές προς το τέλος της περιγραφής, το δεύτερο αφήνεται να εννοηθεί καθώς δεν το επέτρεπαν οι εποχές. Το μεγαλύτερο μέρος αφιερώνεται στα νέα κορίτσια που δούλευαν στα ρύζια, στους πόθους και τις νοοτροπίες της εποχής. Εχει ενδιαφέρον να το παραθέσουμε ως τη μοναδική περιγραφή μιας εποχής σε “πραγματικό χρόνο”, παρά το γεγονός ότι η ζωή στους ορυζώνες αποτυπώνεται με την οπτική του συντάκτη και επηρεάζεται από το περιεχόμενο της ταινίας ακόμη και από τη βινιέτα που συνοδεύει την ανταπόκριση (και το κείμενο της ανάρτησης) :

“Με την τελευταία επέκταση της ορυζοκαλλιέργειας και πέρα από τις ρυζοφόρες εκτάσεις του Νησιού, όλος ο κάμπος της κάτω Μεσσηνίας έγινε ένας απέραντος ορυζώνας. Μια πράσινη θάλασσα που κυματίζει ανάλαφρα στο φύσημα τουη ολόδροσου μπάτη.
Η εντατική αυτή καλλιέργεια έδωσε δουλειά για τους τρεις μήνες του καλοκαιριού σε χιλιάδες εργατικά χέρια των χωριών που δεν έχουν εργοστάσια για να δουλέψουν. Μία από τις δουλειές που χρειάζεται το ρύζι είναι το βοτάνισμα γιατί άπειρα παράσιτα φυτρώνουν μαζί μ’ αυτό και του κάνολυν μεγάλο κακό αν δεν βγουν. Για το βοτάνισμα λοιπόν θα μιλήσουμε που είναι βέβαια κοπιαστικό αλλά είναι και γραφικότατο. Είναι κάτι σχετικό με την ταινία “Πόθοι στους βάλτους”.
Πριν αρχίσω είναι απαραίτητο να ειπώ ότι στις εργατικές στρατιές, η εκπροσώπησις του ωραίου φίλου είναι σχεδόν αποκλειστική. Φανταστήτε τους δρόμους που φέρνουν στα ρύζια γεμάτους από θηλυκά, τα περισσότερα στο πρώτο άνθισμά τους. Παρέες-παρέες τρέχουν να φθάσουν στην ώρα τους στο χωράφι για να γλυτώσουν τις παρατηρήσεις του “αφεντικού” όπως λένε τον ιδιοκτήτη οι εργάτριες.
Πιο πολύ όμως απ’ αυτές τρέχει η… γλωσσίτσα τους, σε βαθμό που νομίζεις ότι φάγανε κοτολέτες πρωί-πρωί για να έχουν τέτοια όρεξη. Λέει η μια το κοντό της με τη γλυκειά τους φωνή, έτσι που το πρωινό δεν χρειάζεται αηδόνια και καναρίνια για να είναι χαρούμενο όπως το θέλουν οι ποιητές.
Και ταύτη η πρωινή όρεξη και η εύθυμη προδιάθεσις των εργατριών, οφείλεται στο πλεονέκτημα της υπάιθρου να κάνη ευχάριστο το ξύπνημα που γίνεται μαζί με τις κότες. Κάποτε έλεγε ο παππούλης μου, ότι, όταν σηκώνεσαι πρωΐα κάνεις ξένη καρδιά.
*
Μέσα στα καραβάνια αυτά των εργατριών ξεχωρίζουν και μερικά αγόρια… μικρά ως επί το πλείστον. Ολες οι κοπελλιές έχουν καλύψει τα πόδια τους και τα μπράτσα τους με παληές κάλτσες και το κεφάλι τους εκτός από τη μύτη και τα μάτια με πολύχρωμα παληά μαντήλια. Ολα αυτά είναι προφυλαχτικά για τον ήλιο και μια σειρά ζωύφια που μπορούν να κάνουν κάποια ζημιά στο δέρμα. Ετσι το ωφέλιμο συνδυάζεται με το… δυσάρεστο αυτή τη φορά, γιατί δεν είναι καθόλου ευχάριστη η κάλυψη ολόκληρου του κορμιού. Πόσες ομορφιές κρύβονται κάτω από αυτά τα καλύμματα από το φόβο των.. Ιουδαίων. Τα δροσερά κοριτσίστικα νειάτα των χωριών διπλωμένα σαν σε ράσο βαδίζουν για τη δουλειά με τραγούδια και γέλια, κάνοντας έτσι την ανάγκη φιλοτιμία. Μπορούμε όμως να πούμε ότι βρίσκουν κάποια ευχαρίστηση γιατί πολλές μαζί όπως είναι, βρίσκονται στο στοιχείο τους προκειμένου για κουτσομπολιό. Εκεί ακούει κανείς όλα όσα συμβαίνουν μέσα στο χωριό με όλες τις λεπτομέρειές τους, για το κάθε τι, μικρό ή μεγάλο, σημαντικό ή ασήμαντο, σοβαρό ή γελοίο. Και παρουσιάζουν εξαιρετική αφηγηματικότητα όταν πρόκειται να κουτσομπολέψουν τον ένα ή τον άλλο χωρικό, άνδρα ή γυναίκα. Θα τις ακούσετε να εκφράζωνται με τα πιο πικρόχολα λόγια για τις “ελαφρούτσικες” σαν να θεωρούν το φτερωτό γυιό της Αφροδίτης για το φρικτώτερο τέρας.
*
Ετσι όπως είναι κακοντυμένες όλες τους και δεν φαίνονται παρά μόνο τα μάτια και η μύτη τους, βουτηγμένες μέχρι τα γόνατα στη λάσπη και το νερό, δεν έχουν τίποτε να τους θαυμάση κανείς. Τα αφράτα μπράτσα τους κρυμμένα όπως και τα πόδια τους. Το πρόσωπό τους, όσο φαίνεται, γεμάτο λάσπες τις πιο πολλές φορές. Και όμως πολλές απ’ αυτές είναι όμορφες, ικανές να ξεμυαλίσουν και παπά.
Ολες αυτές ριγμένες όλη την ημέρα στο νερό, υπό την επήρειαν των τολμηρών πολλές φορές αστείων, μακρυά από τα βλέμματα της μάνας, αισθάνοτναι τους πιο δυνατούς πόθους, γεννημένους μέσα στους βάλτους. Το θηλυκό εκεί αποζητεί τον άνδρα κατά ένα τρόπο πρωτόγονο, και υποφέρει γιατί οι αντιλήψεις είναι τόσο δυσμενείς για τι ςγυναίκες και δνε τις αφήνουν να δοθούν στον έρωτα με τον αυθορμητισμό μιας κοπέλλας του αγρού, χωρίς καμμιά ιδιοτέλεια. Πόσες όμως ερωτικές σκηνές, κάθε άλλο παρά αριστοτεχνικές, έχουν γνωρίσει οι καλαμιές των βάλτων που σχηματίζουν θαυμάσιες κρυψώνες για τα βιαστικά ζευγάρια. Σωστές ερωτικές φωλιές με την πράσινη επίπλωσή τους κατάλληλες και για το δυσκολότερο ακόμη και το απαιτητικώτερο γούστο.
Εκεί δίνονται οι υποσχέσεις γάμου και οι όρκοι πίστεως μεταξύ των ερωτευμένων.
Ας σημειωθεί ότι είναι αδύνατο μια κοπέλλα να δημιουργήσει σχέσεις με έναν άνδρα, αν δεν της τάξη… λαγούς με πετραχήλια.
*
Ολα τα παραπάνω αναφέρονται στον ευχάριστο τομέα της δουλειάς. Η δουλειά όμως αυτή καθ΄ευατή είναι σωστό μαρτύηριο. Είναι κάτι που παρόμοιο βρίσκει κανείς στην κόλαση του Δάντη. Βουτηγμένες μέχρι τα γόνατα στη λάσπη και στο νερό, επί εννέα συνεχείς ώρας, σκυμένες διαρκω΄ς τραβάνε τα χορτάρια μέσα από το ρύζι, που πολλές φορές είναι περισσότερα απ’ αυτό. Σκεφθήτε πόσο… ευχάριστο και… ξεκούραστο είναι το ζύμωμα της λάσπης με τα πόδια όλη την ημέρα, και το αδιάκοπο σκύψιμο που φέρνει αβάσταχτους πόνους στη μέση. Καταδικασμένες να σκύβουν διαρκώς, μετά φόβου θεού σηκώνουν καμιά φορά τη μέση τους. Πολλά χωράφια είναι γεμάτα βδέλλες που κολάνε στα πόδια και πίνουν αχόρταγα το α΄κιμα των κοριτσιών μέχρι να χορτάσουν. Αλλες κοπέλλες τις αντιμετωπίζουν με απάθεια και άλλες ξεφωνίζουν σαν τρελλές. Αυτές όμως όπου κολλήσουν κάνουν καλά τη δουλειά τους. Και όλα αυτά για είκοσι χιλιάδες μεροκάματα… Για ρολόγια έχουν τα τρένα που πηγαινοέρχονται. Με λαχτάρα που δεν λέγεται περιμένουν να περάση το μεσημεριανό να σταματήσιυν για φαΐ. Φαντασθείτε τώρα το δράμα τους, όταν συμβή να έχη καθυστέρηση το τραίνο. Μαζεύει και κείνο βρισιές με το σακκί.
*
Το μοναδικό πλεονέκτημα της δουλειάς είναι ότι δεν κάνει ζέστη γιατί παντού υπάρχει νερό. Για να περνάνε οι ατελείωτες ώρες δίνει και παίρνει το τραγούδι και το αστείο. Εκεί μπορεί να ακούση κανείς όποια πλάκα θέλει, με τη διαφορά ότι όλες είναι γεμάτες φάλτσα. Από τα τραγπούδια της ταβέρνας και τουη ντεκέ μέχρι τα ελαφρά και τα δημοτικά. Η ποικιλία είναι πλούσια. Και κυλάει η ώρα αργά, σαν βαρυφορτωμένη βοϊδάμαξα, λες και το κάνει επίτηδες.
Αυτό είναι σε γενικές γραμμές το βοτάνισμα που θα κάνη σε λίγα χρόνια τις γυναίκες να πάσχουν από ρευματισμούς και άλλες αρρώστιες.
Η περιγραφή της εργασίας είναι αναντίρρητα πιο… εύκολη και εν πάση περιπτώσει περισσότερο ευχάριστη”.

 

Προβολή Σχολίων