Σταύρος Τσούσης – Δημήτριος Κούτσικας

Η άγνωστη τοπική πολιτική ιστορία…
Ο Σταύρος Τσούσης είναι από τα πρόσωπα που έχουν γράψει ιστορία στη δημόσια ζωή της Μεσσήνης όχι απλώς επειδή διετέλεσε δήμαρχος αλλά γιατί είχε μια πορεία άξια μελέτης. Μάλιστα πριν από λίγα χρόνια, πανεπιστημιακός από την Ισπανία μου είχε ζητήσει περισσότερες πληροφορίες για μαι μελέτη που έκανε, με αφορμή ένα αφιέρωμα για τις εκλογές του 1954 οι οποίες κρίθηκαν με 10 ψήφους διαφορά υπέρ του Τσούση με δεύτερο τον Κούτσικα.
Αξιωματικός του στρατού με επιτελική δράση τόσο στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο όσο και στην Μικρασιατική εκστρατεία, ο Σταύρος Τσούσης παραιτήθηκε και προσλήφθηκε στο υπουργείο Δημοσίων Εργων με ευθύνη στην κατασκευή έργων οδοποιΐας. Στη διάρκεια της δικτατορίας του Μεταξά ορίστηκε Διοικητής Κοζάνης αρχικά και Κρήτης στη συνέχεια. Εκεί τον συνάντησε ο Χένρι Μίλερ και εντυπωσιάστηκε από την προσωπικότητά του με αποτέλεσμα να του αφιερώσει ένα αξιοπρόσεκτο κείμενο στο “Κολοσσό του Μαρουσιού”.
Ολοκληρωτικών αντιλήψεων ο Τσούσης αποτέλεσε από τη σκοπιά αυτή μια σημαντική εξαίρεση: Δεν μετείχε σε διώξεις στη διάρκεια της μεταξικής δικτατορίας, στην κατοχή και τον εμφύλιο δεν συντάχθηκε με ταγματασφαλίτες και χίτες, ασχολήθηκε με τον Ερυθρό Σταυρό και στη συνέχεια με την ΟΥΝΡΑ. Σε αντίθεση με το μεγάλο του αντίπαλο Δημήτριο Κούτσικα ο οποίος ξεκινώντας ως πρωταγωνιστής των σταφιδικών το 1932 και το 1934 με τους αγροτιστές οι οποίο αργότερα εντάχθηκαν στο ΕΑΜ, παραπέμφθηκε από τους πρώτους στο ανταρτοδικείο ως δοσίλογος και δεν δικάστηκε γιατί στο μεταξύ έφθασε ο Κανελλόπουλος στην Καλαμάτα, τέθηκε επικεφαλής του κόμματος των Χιτών στην περίοδο της λευκής τρομοκρατίας, μεταπήδησε στο Λαϊκό Κόμμα και εκλέχθηκε βουλευτής, ενώ στον εμφύλιο καθοδηγούσε ομάδες ΜΑΥδων που τρομοκρατούσαν την ύπαιθρο. Και όταν ήρθε το… πλήρωμα του χρόνου έγινε Μαρκεζινικός, κεντρώος και μεταπολιτευτικά ΠΑΣΟΚ καθώς η προηγούμενη δράση του “παραγράφηκε” λόγω της γενναίας αντιχουντικής δράσης του γιού του Φοίβου Κούτσικα.
Υπάρχει ένα πλήθος στοιχείων που τεκμηριώνει τις προηγούμενες αναφορές και είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι στις δημοτικές εκλογές του 1964, όταν ο Κούτσικας ήταν υποψήφιος υποστηριζόμενος από την Ενωση Κέντρου, η τοπική οργάνωση Μεσσήνης της ΕΔΑ με ανακοίνωση κάλεσε τα μέλη και τους ψηφοφόρους της να στηρίξουν το Σταύρο Τσούση παρά το γεγονός ότι δεν είχε κανέναν υποψήφιο το ψηφοδέλτιό του.
Από το 1946 ο Σταύρος Τσούσης είχε αρχίσει με αλλεπάλληλα δημοσιεύματα να ασχολείται με τα δημοτικά πράγματα και τα κοινωνικά ζητήματα της Μεσσήνης. Σε αυτά είναι ευδιάκριτη τόσο η γνώση του γύρω από τα θέματα των δημοσίων έργων, όσο και η αυστηρότητα στις κρίσεις του για διάφορα φαινόμενα.
Κέρδισε τις εκλογές του 1951 με σημαντική διαφορά από τους αντιπάλους του (Γιαννόπουλος, Κουλέτσης) ως ανεξάρτητος υποψήφιος. Και έβαλε μπροστά τα σχέδια για αναμόρφωση της πόλης. Υπήρξε ίσως η μοναδική περίπτωση δημάρχου ο οποίος ουδέποτε σκέφθηκε με τη λογική του πολιτικού κόστους.
Με τα χρήματα της αμοιβής του άρχισε να κάνει δημόσια έργα με πρώτο τα σφαγεία (μέχρι τότε τα ζώα σφάζονταν στους δρόμους) που συνέβαλε κατά τα 2/3 του κόστους κατασκευής.
Απομάκρυνε τις αυθαίρετες παράγκες που είχαν τοποθετηθεί στον χώρο απέναντι από το δημαρχείο και τον έκανε κηπάριο όπως προβλεπόταν από το σχέδιο.
Το ίδιο έκανε με τα υπαίθρια ψαράδικα στους δρόμους της πόλης.
Μετέφερε στο “γουρνοπάζαρο” τη ζωαγορά που γινόταν κάθε Σάββατο στο πάρκο (και αργότερα το περιέφραξε όπως το γνωρίσαμε στα μικρά μας χρόνια) και όσοι τολμούσαν να δέσουν ζώα στην περιοχή της πλατείας… έψαχναν να τα βρουν καθώς είχε δώσει εντολή στους υπαλλήλους να τα λύνουν και να τα αφήνουν ελεύθερα.
Επέβαλε τέλος κατάληψης πεζοδρομίων κατά τις διατάξεις του νόμου και συμμετείχε στις επιτροπές που συνέτασαν πίνακες με την προβλεπόμενη φορολογία στα αγροτικά προϊόντα.
Οι θιγόμενοι έσπευσαν να τον καταγγείλουν και βρήκαν ευήκοα ώτα καθόσον ο Τσούσης… δεν έμπαινε σε λογαριασμό πολιτικά και εννοούσε το ανεξάρτητος.
Η υπεράσπιση γίνεται από τις στήλες του φιλελεύθερου “Θάρρους” με άρθρα, επιστολές και ανακοινώσεις και η κατηγορία από τις στήλες της δεξιάς “Σημαίας”. Με ανώνυμα αλλά και επώνυμα κείμενα που δίνουν μια εικόνα για την πολιτικοκοινωνική ανθρωπογεωγραφία της εποχής.
Ο μήνας πέρασε με τη δημόσια μάχη, η ποινή υπογράφηκε από τον υπουργό Εσωτερικών Λυκουρέζο μια ημέρα πριν λήξει και χωρίς… προσαύξηση κάτι που θεωρήθηκε νίκη, ενώ ο Τσούσης προσέφυγε στο Συμβούλιο Επικρατείας.
Παρά το μεγάλο έργο που έκανε για την αναμόρφωαση της πόλης που βρισκόταν σε κατάσταση διάλυσης, εξ αιτίας της πολιτικής που δεν έπαιρνε υπόψη το πολιτικό κόστος, στις εκλογές του 1954 κέρδισε τον αντίπαλο Κούτσικα με 10 μόλις ψήφους διαφορά και το 1959 έχασε με διαφορά από τον ίδιο. Κάτι που επαναλήφθηκε και το 1964 και το 1975.
Δύο κόσμοι αντίθετοι:
Αυστηρός, αποφασιστικός με το αυτό που χαρακτηρίζουμε “δημόσιο συμφέρον”, άκαμπτος στις αντιλήψεις του, βαθειά θρησκευόμενος ο Τσούσης. Τον θυμάμαι από την εποχή που… περπάτησα καθώς μέναμε σε ένα δωμάτιο στου Πατσαβούρα το σαράι – ίδιο με εκείνο των ελληνικών ταινιών – και το δικό του ήταν δίπλα. Σε αντίθεση με τον αυστηρό κύριο Σταύρο, γλυκύτατη η γυναίκα του – η κυρά Σοφία αν δεν με απατά η μνήμη για το όνομα – ήταν η θεία για τους πιτσιρικάδες της γειτονιάς μοιράζοντας καραμέλες και προσφέροντας στις οικογένειες ψωμί, γάλα και άλλα είδη πρώτης ανάγκης. Μοναχικός, μέχρι τα τελευταία του παρατηρούσε ακόμη και τους καταστηματάρχες που λίμναζε νερό έξω από τα μαγαζιά τους. Διάβαζε με ευλάβεια την “Εστία” και κόντεψα να πέσω ξερός όταν τον είδα με την εφημερίδα στο χέρι μέσα στο… μικρό κτίσμα – τάφο στο νεκροταφείο, όπου είχες τοποθετήσει μια καρέκλα σκηνοθέτη.
Εξωστρεφής, πολιτικός με όλα τα χαρακτηριστικά του νεοελληνικού τύπου που έχουμε κατά νου από τις ελληνικές ταινίες, με το δημόσιο συμφέρον στην υπηρεσία της πολιτικής, με ένα σοβαρό προσωπικό επεισόδιο που απλώς καταγράφεται με διαφορετικές ερμηνείες στην ιστορία και την τοπική κοινωνία ο Κούτσικας. Πιτσιρικάς τον θυμάμαι στο κεντρικό τραπέζι της “Λέσχης” να απολαμβάνει τον καφέ του με τη συνοδεία… μισής ασπιρίνης καθώς ως γιατρός γνώριζε τις θεραπευτικές της ιδιότητες πέραν της καταπολέμησης του… πονοκεφάλου.
Οταν το 1978 το ΚΚΕ τον υποστήριξε στο πλαίσιο της “συνεργασίας των δημοκρατικών δυνάμεων” (λόγω Φοίβου, δεν είχε άλλωστε διαφορετική επιλογή), χρειάστηκε να γράψω το πρόγραμμα του συνδυασμού το οποίο δυστυχώς δεν περιέσωσα. Την ίδια περίοδο ο Σπύρος Ξιάρχος στη “Μάχη” έγραψε ότι ήταν Χίτης και “άρπαξε” μια μήνυση.
Η εκδίκαση ήταν ιστορική. Ο τότε πρόεδρος του Δικαστηρίου ρωτά τον Κούτσικα “τι ήταν οι Χίτιδες” (κατά το… χίπηδες). Και ο Κούτσικας απαντά “εθνική οργάνωση” με αποτέλεσμα να γίνει ένας χαμός από την πολιτική αγωγή που φοβήθηκε χειρότερες… ομολογίες καθώς ο Σπύρος είχε… φάκελο με τη δράση του.
Οταν το 1982, άρτι απολυθείς από στρατιώτης και νέος κάτοικος Καλαμάτας πλέον, χρεώθηκα τις εκλογές στη Μεσσήνη από το ΚΚΕ, μου ζήτησε ο Θόδωρος Τσερπές να συναντηθούμε. Παλιός αριστερός, σημαντικός διανοούμενος, εξέθεσε όλα όσα προανέφερα, αλλά άντε τώρα στα 28 να διαχειριστείς μια τέτοια υπόθεση. Ούτε γνώριζα την αλήθεια, ούτε και μπορούσα να κάνω κάτι. Μετέφερα τα λεχθέντα και… η ζωή συνεχίστηκε.
Μικρή αναδρομή, σε μια “πρωτόγονη” ακτινογραφία της τοπικής ιστορίας σε κρίσιμα χρόνια, μέσα από προσωπικές και πολιτικές αντιφάσεις, συμπεριφορές και χαρακτήρες. Επιμένοντας ότι ελάχιστα γνωρίζουμε (και) από τη νεώτερη πολιτική ιστορία, καταγράφω πλευρές της με αφορμή τα δημοσιεύματα για όσα συνέβησαν το 1953 στο γενέθλιο τόπο. Ισως κάποια στιγμή περισσότερα και με την ανάλογη τεκμηρίωση….
[Αποκόμμτα από το «Θάρρος» 16/6/1953]
Προβολή Σχολίων