Χαβούζι
Δημοσίευμα στο φύλλο 134 του ΠΑΜΙΣΟΥ
ΧΑΒΟΥΖΙ-ΠΑΛΙΑ ΒΡΥΣΗ-ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΣ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΝΑΚΛΗΣΗ ΜΝΗΜΗΣ
Επίσκεψη στο Χαβούζι και τη Παλιά Βρύση αλλά και περιήγηση στον προσφυγικό συνοικισμό της πόλης της Μεσσήνης πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της Τρίτης 2.7.2019, με ξεναγούς τον Γιάννη Χαραλαμπόπουλο, τον Βασίλη Τουφεξή, τον Παναγιώτη Τάπαρη και τον Γιάννη Λάσκαρη. Ήταν μια αφορμή για ανάκληση μνήμης αφού τόσο οι «ξεναγοί» όσο και κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής περιέγραψαν ιστορίες και κατέθεσαν τις δικές τους μαρτυρίες για την ιστορική σημασία αυτής της γωνιάς της πόλης. Για το Χαβούζι υπάρχει μια έντονη ανησυχία καθώς χρίζει ιδιαίτερης αξιοποίησης κάτι που διαπιστώθηκε από όσους παραβρέθηκαν σε αυτή την πρώτη «αρχιτεκτονική διαδρομή» στη πόλη της Μεσσήνης. Ήταν ωστόσο μια αφορμή να αναδειχθεί η αξία του αρχιτεκτονικού αυτού κοσμήματος που πρέπει να «μεταμορφωθεί» σε σημείο αναφοράς της πόλης καθώς είναι συνυφασμένο με την ιστορία της Μεσσήνης. Οι νεώτεροι είχαν την ευκαιρία να έλθουν σε επαφή με την ιστορική διαδρομή της γειτονιάς ενώ ελπιδοφόρα για τη σύζευξη των δύο γειτονικών πόλεων ήταν η παρουσία του Σωτήρη Θεοδωρόπουλου της ομάδας Πάμε Βόλτα (Καλαμάτα) και της Ελευθερίας Γρηγοροπούλου της περιηγητικής-φυσιολατρικής ομάδας Ορειάδες (Καλαμάτα). Η συμμετοχή ήταν ικανοποιητική ενώ η δράση ουσιαστικά υπάγεται στην πρόθεση ενεργών πολιτών της πόλης να αναβαθμιστούν οι γειτονιές και η ποιότητα ζωής στη Μεσσήνη.
https://messiniarxitektonikesdiadromes1.blogspot.com
Χαβουζι
Η ονομασία προέρχεται απο την τούρκικη λεξη χαβούζ που σημαίνει δεξαμενή….εξ ου κ η χαβούζα και το προσωνύμιο χαβούζι για το αναφερόμενο τουρκικής κατασκευής μνημείο.
Πού βρίσκεται; Το χαβούζι τώρα συναντάται στη συμβολή των οδών Γ. Παπανδρέου και Θ. Τσερπέ. Κατεβαίνοντας από πλατεία την οδό Μουλαβασίλη και φτάνοντας στο βενζινάδικο Δρακοπούλου, κάνοντας αριστερά στα εκατό μέτρα βρίσκεται το μνημείο. Πριν διανοιχθούν οι δρόμοι πέριξ των εργατικών κατοικιών, η πρόσβαση εγένετο από την οδό Μαυρομάτιου, δηλαδή στρίβαμε αριστερά πριν το βενζινάδικο και παίρναμε τον δρόμο προς Μαυρομάτι Παμίσου.
Μετά από 80 μέτρα υπήρχε αγροτική δίοδος, η οποία συνόρευε με ιδιοκτησίες Λυμπερόπουλου Ιωάννη, αδελφών Κοροβέση και Χαραλαμπόπουλου Παναγιώτη. Αύτη η αγροτική οδός πέριξ 2 μέτρων μέγιστου πλάτους οδηγούσε στο χαβούζ-ι…
Τι ήταν το χαβούζ-ι; Επρόκειτο για το πλυσταριό της πόλεως. Κτίσθηκε από τους Τούρκους, χρονολογία ακριβή δεν έχω. Πάντως, αναφέρεται στα χρονικά ότι κτίσθηκε κατά την πρώτη τουρκική κατοχή καθότι μεσολάβησαν και οι Φράγκοι και λοιποί. Κτίσθηκε μαζί με την Παλαιά Βρύση, η οποία γειτόνευε με τον Αργυάκα ή ρύακα, στη θέση μετά από το εξοχικό κέντρο Κωνσταντόπουλου Παναγιώτη (τράγου) και απέναντι από τα Τουφεξέικα. Υπήρχε εκεί και το περίπτερο του Παναγιώτη Πλαγιάση, η βρύση του Χότζα, και… μετέπειτα τα σφαγεία. Κτίστηκε από τους Τούρκους μεταγενέστερα… Το χαβούζι λοιπόν ήταν και είναι μια πέτρινη κατασκευή που αποτελείται από μια δεξαμενή, μονωμένη με υλικά της εποχής, και στη μια όψη έχει πέτρινες σκαφίδες σε τραπεζοειδές σχήμα, όπου ο πληθυσμός έπλενε τον ρουχισμό του. Το χαβούζι χρησιμοποιείτο ως πλυντήριο και η Παλαιά Βρύση ως σπα!
Το ερώτημα είναι πού ευρίσκετο το νερό που υπερχείλιζε τη δεξαμενή; Προσωπική μου άποψη -τεκμηριωμένη- είναι η εξής. Αποδεδειγμένα, το νερό μεταφερόταν με δυο αγωγούς, τέλεια κατασκευασμένους, και οι αγωγοί αυτοί ήταν από πηλό, σαν σωλήνες του μισού μέτρου και ο ένας έμπαινε στον άλλο κ.λπ. κ.λπ. Είναι δύσκολη η περιγραφή, θα δείξουμε όμως φωτογραφίες κάποια στιγμή, στην προσπάθειά ανάδειξης του μνημείου…
Τώρα από πού ερχόταν το νερό; Η πιο πειστική απάντηση είναι από τη Μαυροματέικη πηγή, η θέση της οποίας βρίσκεται πριν αρχίσουμε την ανηφόρα προς Μαυρομάτι, μετά το εργοστάσιο του Ήφαιστου, στα 700 μέτρα αριστερά… Εκεί έχει ο Φιλόπουλος ο Παναγιώτης, ο βετεράνος τερματοφύλακας του Παμίσου μας, κτήματα και επισκεπτόμενος την περιοχή διαπιστώνει κανείς την ύπαρξη πλήθους πηγαδιών με αφθονία νερού, την ύπαρξη της πηγής και ότι το νερόέφτανε με φυσική ροή….
Κλείνοντας, να αναφέρω ότι έως το 1985 το χαβούζι ήταν σε άριστη κατάσταση… Εκεί μεγαλώσαμε πολλές γενιές. Η κατασκευή των εργατικών κατοικιών, δυστυχώς, οδήγησε στην πλήρη ταφή του, κατά το ελληνικό ήθος μας. Σχεδόν μπαζώθηκε πλήρως και η πρώτη προσπάθεια διάσωσης και καθαρισμού έγινε επί αειμνήστου Παύλου Πτωχού, κατόπιν δικής μου παρέμβασης. Έκτοτε, επί όλων των δημαρχοντιών καθαριζόταν, όποτε το θυμούνταν, αλλά ποτέ δεν έγινε μια σοβαρή προσπάθεια ανάδειξής του.
Ο γράφων …
Ιωάννης Π. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΠΟΥΛΟΣ
Οικονομολόγος πολιτικός Επιστήμων Πανεπιστημίου Αθηνών.
Οι φωτογραφίες είναι του Σταύρου Τουφεξή
22-5-2020
Τα βράδια το κοάξ κοάξ ήταν τόσο έντονο που δεν μπορούσαμε εμείς οι κοντινοί τα καλοκαίρια να κοιμηθούμε με τα ανοιχτά τότε παράθυρα.
Πιο παλιά δεκαετία του ’50 είχε πιο καθαρό νερό και πήγαιναν οι γυναίκες και πλένανε (κοπανάγανε με τον κόπανο) τις κουρελούδες και άλλα χοντρά του αργαλιού και θυμάμαι που δεν μπορούσαν να τα σηκώσουν απο το βάρος με το νερό. Εκεί είχε περιβόλι ο άγγελος ο κοροβέσης που μάλλον στην άκρη του ήταν το χαβούζι
Μετά η εξέλιξη και έπεσε στην αφάνεια.
Το επισκέφθηκα πάλι μετά πολλά χρόνια 2007 ίσως και έχω και φωτογραφίες τελείως χωμένο αποξηραμένο..
Για μας τους πιτσιρικάδες τότε ήταν παιδική χαρά να προσπαθούμε να πιάσουμε καμμιά μπαμπακίνα (μεγάλο βατράχι για όσουν δεν ξέρουν την λέξη) περνάγαμε ώρες τρέχοντας ξυπόλητοι στα πέτρινα χείλη της λιμνούλας τα καλοκαίρια που δεν είχαμε σχολείο.
Εκεί θυμάμαι μαθητής του γυμνασίου πρώτη τάξη ίσως εγώ και άλλοι είχαμε πιάσει βατραχάκια γιατί είχαμε μάθημα με τον τσίτουρα τον καθηγητή που μας είχε πεί στο άλλο μάθημα να φέρει κάποιος ένα βατραχάκι..
Στο άλλο μάθημα με το που είπε έφερε κανένας βαυραχάκι;
Πετάγονταν βατραχάκια και μπαμπακίνες από παντού.
Πάνω στα θρανία στην έδρα χαμός.
Ο τσίτουρας να φωνάζει μαζεύτε τα ..
Τι να μαζέψεις 30 βάτραχοι να πηδάνε απο δω κι απο κει..
Ιστορίες μιας άλλης εποχής ανεπανάληπτης; καλύτερης; δεν ξέρω ..
Αυτά για το χαβούζι στη γειτονιά μου, ίσως κάποιοι θυμούνται κάτι περισσότερα..