ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΑΝΑΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΤΣΟΥΣΗ ΚΟΥΤΣΙΚΑ

Η κρίσιμη μεταπολεμική περίοδος στο Νησί χαρακτηρίστηκε από την παρουσία και τη σύγκρουση δύο τοπικών παραγόντων που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην πορεία των πραγμάτων και την καθυστερημένη ολοκλήρωση του αστικού μετασχηματισμού. Πρόκειται για το Δημήτριο Κούτσικα (από του Μπάστα – Πλατύ) και το Σταύρο Τσούση (από το Καρτερόλι), για δύο διαφορετικούς “κόσμους”. Ο Κούτσικας ήταν ακραία περίπτωση πολιτικού τυχοδιωκτισμού, κοινωνικά άνθρωπος του καφενείου, της συναναστροφής και του γλεντιού. Ο Τσούσης ως επιτελικός στρατιωτικός ήταν οπαδός ενός “κοινωνικού ολοκληρωτισμού” με αυστηρότητα και σχεδιασμό, κλειστός έως μοναχικός άνθρωπος, θρησκευόμενος και με την τρέχουσα έννοια “αντικοινωνικός”.

Ο ΚΟΥΤΣΙΚΑΣ

Ο πολιτικός χαρακτηρισμός για τον Κούτσικα προκύπτει μέσα από την δράση του που αρχίζει τα προπολεμικά χρόνια όταν εμφανίζεται ως “αγροτιστής”, κύριος οργανωτής συλλαλητηρίου σταφιδοπαραγωγών το 1932 που πραγματοποιήθηκε στο γήπεδο του Παμίσου: “Ακριβώς την 10ην πρωινήν έλαβε τον λόγον ο ιατρός κ. Κούτσικας ο οποίος, επετέθη δριμύτατα κατά του κράτους, το οποίον είπε, ουδέποτε προσέβλεψεν την παραγωγήν με βλέμμα συμπαθείας και το οποίον δεν εννοεί να τονώση κάπως το ηθικόν της και να δεχθή το δίκαιον απέναντι μιας τάξεως ανθρώπων οι οποίοι ανελλιπώς προσφέρουν εις τον δημόσιον κορβανάν και όπως ανέκαθεν παρεγνωρίσθησαν. Εν τέλει ο κ. Κούτσικας αφού ανέπτυξεν εν πλάτει τα θέματα διά τα οποία εκλήθη το συλλαλητήριον,παρεκάλεσε τους συγκεντρωθέντας όπως κοινή βοή εγκρίνουν το συνταχθέν ψήφισμα το οποίο απέστειλαν αρμοδίως” (“Θάρρος” 26/7/1932). Στην ίδια “γραμμή” παίρνει μέρος μέρος και περίφημο σταφιδικό συνέδριο της Κυπαρισσίας όπου εκλέγεται στην επιτροπή για τη συνέχιση του αγώνα (“Σημαία” 11/9/1934 ).

Κατά τη διάρκεια της κατοχής κατηγορήθηκε ως συνεργάτης των Γερμανών καθώς διαβάζουμε ότι με την απελευθέρωση από τον ΕΛΑΣ “το Στρατοδικείο ανακοίνωσε χτες ότι το Σάββατο και ώρα 9 μ. μ. θα γίνει η δίκη 14 ακόμη εθνοπροδοτών” και ανάμεσα σε αυτούς ήταν ο “Κούτσικας ιατρός” (“Ελεύθερη Μεσσηνία” 22/9/1944). Δεν γνωρίζουμε όμως το αποτέλεσμα αλλά όποια και αν ήταν η απόφαση δεν εκτελέσθηκε καθώς δίκες και καταδίκες σταμάτησαν λίγες ημέρες αργότερα.

Σε μια θεαματική μεταστροφή όμως και όλως περιέργως ο Δημήτριος Κούτσικας τοποθετείται την εποχή του ΕΑΜ στην Επαρχιακή Επιτροπή Μεσσήνης (“Ελεύθερη Μεσσηνία” 31/10/1944).

Στη συνέχεια εντάσσεται στο κόμμα των Χιτών, μεταπηδά στο στο Λαϊκό Κόμμα και πρωταγωνιστεί στον αντικομμουνιστικό αγώνα. Την εποχή της “λευκής τρομοκρατίας” με τον απηνή διωγμό των αντιστασιακών από παρακρατικές ομάδες ο Κούτσικας, εκλεγμένος βουλευτής με το Λαϊκό Κόμμα “επισκέπτεται τον υπουργό των Εσωτερικών και ζήτησε “όπως ληφθούν μέτρα δια την εξόντωσιν των συμμοριών (σ. σ. κομμουνιστών” (“Θάρρος” 14/4/1946). Λίγες ημέρες αργότερα υποστηρίζει τα εγκλήματα του Μαγγανά στην Καλαμάτα με άρθρο στη “Βραδυνή” που αναδημοσιεύεται στο “Θάρρος” (25/5/1946). Ενάμισυ χρόνο μετά μεσούντος του εμφυλίου δηλώνει ότι θα ελέγξει την κυβέρνηση “δια μη εισέτι καταστολήν επαναστατικών εκδηλώσεων κομμουνιστών εν Μεσσηνία, φρονώ δε ότι εκείνο που δεν έκαμεν η κυβέρνησις να το κάμει ο λαός. Επρεπε να έχη κατανοήση ότι τον επαναστατημένον κομμουνισμόν δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπίση ούτε με τον κατευνασμόν, ούτε με την αμνηστίαν. Αν όμως η κυβέρνησις δεν κατενόησε τούτο ή δεν δύναται να πράξη άλλως, ο λαός έχει κάθε δικαίωμα να αμυνθεί” (“Θάρρος” 21/10/1947). Ενώ συμμετέχει και ένοπλα επικεφαλής αποσπάσματος Μάυδων σε μάχη στη Θουρία: “Αι δυνάμεις του Σταυρέα και της Χωροφυλακής μετά των ΜΑΥ επικεφαλής των οποίων έχει τεθεί ο βουλευτής Μεσσηνίας κ. Δημήτριος Κούτσικας ανέλαβον τότε δύο αντεπιθέσεις” (“Θάρρος” 3/4/1948). Η σταχυολόγηση είναι ενδεικτική της στάσης του στη δύσκολη αυτή περίοδο.

Ο ΤΣΟΥΣΗΣ

Επιτελικός αξιωματικός ο Τσούσης μετά την αποχώρηση από τις τάξεις του στρατού προσλήφθηκε ως ανώτερος υπάλληλος του υπουργείου Δημοσίων Εργων με την ευθύνη κυρώις για έργα οδοποιΐας. Ορίστηκε από το Μεταξά Διοικητής (Νομάρχης) Κοζάνης και στη συνέχεια Ηρακλείου. Στην κατοχή ορίστηκε από τον αντιπρόσωπο του Ερυθρού Σταυρού στην Ελλάδα καθηγητή Πέρσον ως πρόεδος του Ερυθρού Σταυρού Μεσσήνης. Καθήκον το οποίο επιτέλεσε χωρίς αμοιβή, ενώ αποποιήθηκε την παροχή τροφίμων. Δεν είχε εμπλοκή στον εμφύλιο και μέσα στην κορύφωση του δεν δίσταζε να καυτηριάζει τα κακώς κείμενα, τις λοβιτούρες και την εκμετάλλευση. Ενδεικτικό της στάσης αλλά και των αντιλήψεών του είναι κείμενο που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 1948 στο “Θάρρος” σε πολλές συνέχειες με την υπογραφή “Σ. Τ”, κάτι σαν χρονογράφημα που μέσα από τις αφηγήσεις των συνομιλητών στο τρένο και αργότερα στο Νησί, παρουσιάζει την κατάσταση στην πόλη και ιδιαίτερα το μεγάλο σκάνδαλο με το ρύζι: “Επληροφορούμην ότι το ρύζι της περυσινής παραγωγής επωλείτο στις εξευτελιστικές τιμές των 800 ή 900 δραχμών. Το ρύζι αυτό έπεσε στα χέρια τριώνη ή τεσσάρων εμπόρων και των βιομηχάνων, οι οποίοι το αγόρασαν με τας χαμηλάς αυτάς τιμάς, το εναποθήκευσαν και το επώλησαν σε 10πλάσια τιμή κερδίζοντας πολλά εκατομμύρια” (“Θάρρος” 15/1/1948).

Σε άλλο σημείο εκφράζει τη συμπάθεια στους φτωχούς και την ανάγκη φορολογίας των πλουσίων: “Τι θα κάμη ο μικροκαλλιεργητής που εργάζεται και είναι διαρκώς χρεωμένος; Τι θα κάνει ο εργάτης ο οποίος εργάζεται σκληρά, δίνει το αίμα του και τη ζωή του στο ρύζι για μια οκά ρύζι; Το θα κάμη η εργάτρια η οποία ολημερίς δουλεύει στον εκμεταλλευτή μέχρι τη μέση στο νερό με όλας τας συνεπείας για τη μητρότητα και την υγεία της μα αμοιβή μισή οκά ρύζι; Μήπως επενέβη το κράτος να διορθώση αυτή την κατάφωρη αδικία; Μήπως τον εφορολόγησε. Μήπως του είπε συ κερδίζεις στην οκά το ρύζι 8 και 10 χιλ. δραχμές. Κράτησε το νόμιμο κέρδος και το άλλο το παίρνω εγώ και το δίνω στον πτωχό” (“Θάρρος” 16/1/1948)

Συνεχίζοντας καταγγέλει την παράνομη εξαγωγή ρυζιού για την οποία δημιουργήθηκε μεγάλο ζήτημα στο Νησί με την εμπλοκή και τραπεζών, το οποίο “πνίγηκε” από τα συμφέροντα: “Ηρθε όμως η μεγάλη ζήτησις και η τιμή του ρυζιού φθάνει σε δυσθεώρητα ύψη. Το κράτος αποφασίζει τη συγκέντρωση. Τι παρωδία όμως συγκεντρώσεως! Στη συγκέντρωση παραδίδεται το βρεγμένο ρύζι, το ελαττωματικό, εκείνο το οποίον στην αγορά δεν ζητείται. Το άλλο, το καλό, ο άσσος, διαρρέει προς την Αθήνα. Τι κι αν υπάρχουν απαγορευτικαί διατάξεις εξαγωγής; Ο μαυραγορίτης, ο εκμεταλλευτής ευρίσκει τρόπους να το εξαγάγει. Μέσα σε καλάθια από πορτοκάλια, σε πατάτες κλπ. το μεταφέρει στην Αθήνα ή την Θεσσαλονίκη και το πωλεί σε εξωφρενικές τιμές” (“Θάρρος” 16/1/1948).

Σταθερά ολοκληρωτικών αντιλήψεων, στη συνέχεια εκφράζει την αντίθεσή του στο κοινοβουλευτικό σύστημα το οποίο θεωρεί πως γεννά τέτοιου είδους φαινόμενα και τρέφει την αδικία: “Το σκάνδαλο του ρυζιού, της περυσινής και της εφετεινής χρονιάς της Μεσσήνης αν το εξετάσεις καλά, θα ιδής, ότι υπάρχει μια σατανική οργάνωσις, ένα μελετημένο σχέδιο, που μπόρεσε να γεννηθή και να αναπτυχθή μόνον σε κοινοβουλευτικό σύστημα. Ποτέ το σκάνδαλο του ρυζιού δεν θα μπορούσε να γίνη σε σύστημα που διευθύνεται η οικονομία και ρυθμίζεται η παραγωγή” (“Θάρρος” 20/1/1948)

Για να καταλήξει με τη συμβουλή του συνεπιβάτη “γέρου καθηγητή” με την οποία εκθειάζεται το καθεστώς Μεταξά το οποίο σύμφωνα με την αντίληψή του είχε ως βασικό χαρακτηριστικό την εκδίωξη των κομματαρχών που… ξαναφύτρωσαν: “Σεις, που είσθε νέοι, δεν πρέπει να παύσετε να εργάζεσθε, για να διώξουμε τον κομματάρχη από τη μέση, για να μπορέσουμε να ζήσουμε ελεύθεροι. Εγώ παρ’ όλους τους αγώνας μας δεν είχα την ευτυχία να ίδω αυτό το θαύμα, αν εξαιρέσεις μια μικρή περίοδο του 1936-1941 που νομίσαμε ότι εξηφανίσθη ο κομματάρχης, ενώ αυτός ξεφύτρωσε σα μανιτάρι, μόλις η περίοδος αυτή έσβησε με το θάνατο του δημιουργού της” (“Θάρρος” 20/1/1948).

Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ

Αμέσως μετά την απελευθέρωση της πόλης από τους Γερμανούς, ορίζεται “Λαϊκή Επιτροπή” σε ρόλο κοινοτικού συμβουλίου, η σύνθεση της οποίας από τις 6 Σεπτεμβρίου 1944 μέχρι τις 29 Μαρτίου 1945 έχει ως εξής: Πρόεδρος Λεωνίδας Δημητρόπουλος, μέλη Ρήγας Ποτηρόπουλος, Αθανάσιος Καραπατέας, Βασίλειος Πανταζόπουλος, Τσερπές Παναγιώτης, Κατίνα Ζαλμά (το γένος Λεβέντη). Χρημάτισαν ακόμη κοινοτικοί σύμβουλοι κατά διαστήματα οι Παναγιώτης Γρίτης, Δημήτριος Τσάμης, Αργύρης Ντουφεξής (εμπλουτισμένη έκδοση του βιβλίου του Θόδωρου Μιχ. Τσερπέ “Ιστορία της πόλεως Μεσσήνης” από το δήμο της πόλης το 1998).

ΜΕΤΑ ΤΗ ΒΑΡΚΙΖΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ

Μετά την υπογραφή της συμφωνίας της Βάρκιζας αρχίζει η διάλυση των “Λαϊκών Επιτροπών” και ορίζονται κοινοτικά συμβούλια από την εκάστοτε κυβέρνηση:

Από 30/3/1945 μέχρι 9/5/1945 Πρόεδρος Αντώνιος Σταυρόπουλος, μέλη Γεώργιος Τσερπές, Δημήτριος Λαδάς, Παναγιώτης Παναγόπουλος, Ανδρέας Κουλέτσης.

Από 10/5/1945 μέχρι 22/7/1945 Πρόεδρος Ανδρέας Κουλέτσης, μέλη Αντώνιος Σταυρόπουλος, Γεώργιος Τσερπές, Παναγιώτης Παναγόπουλος, Δημήτριος Λαδάς.

Από 23/7/1945 μέχρι 14/8/1945 Πρόεδρος Αντώνιος Σταυρόπουλος, μέλη Γεώργιος Τσερπές, Παναγιώτης Παναγόπουλος.

Από 15/8/1945 μέχρι 9/3/1946 Πρόεδρος Δημήτριος Κούτσικας, μέλη Αντώνιος Σταυρόπουλος, Αντώνιος Σακελλαρόπουλος, Ιωάννης Αβαρλής, Ιωάννης Καρακώστας, Αντώνιος Λαμπράκης, Γεώργιος Τσερπές, Παναγιώτης Παναγόπουλος, Θεόδωρος Πανόπουλος, Γεώργιος Μιχαλόπουλος, Σταύρος Γαλανάκης, Ανδρέας Κουλέτσης, Ιωάννης Κωνσταντόπουλος, Μιχαήλ Πολυδούρης, Παναγιώτης Τζώρτζης.

Από 10/3/1946 μέχρι 12/5/1946 Πρόεδρος Αντώνιος Σταυρόπουλος, μέλη Αντώνιος Σακελλαρόπουλος, Γεώργιος Τσερπές, Γεώργιος Μιχαλόπουλος, Παναγιώτης Παναγόπουλος, Παναγιώτης Τζώρτζης, Σταύρος Γαλανάκης, Θεόδωρος Πανόπουλος, Ιωάννης Κωνσταντόπουλος, Αναστάσιος Λαμπράκης, Δημήτριος Κούτσικας, Ιωάννης Καρακώστας, Ιωάννης Αβαρλής, Ανδρέας Κουλέτσης.

Από 13/5/1946 μέχρι 7/11/1946 Πρόεδρος Χαρίλαος Μυλωνόπουλος, μέλη Αντώνιος Σταυρόπουλος, Αντώνιος Σακελλαρόπουλος, Παναγιώτης Παναγόπουλος, Σταύρος Γαλανάκης, Γεώργιος Μιχαλόπουλος, Ιωάννης Κωνσταντόπουλος, Παναγιώτης Τζώρτζης, Αναστάσιος Λαμπράκης, Αλέξιος Στεφάνου, Γεώργιος Τσερπές, Θεόδωρος Γιαννόπουλος, Ανδρέας Κουλέτσης, Παναγιώτης Ψυχιόπουλος.

Από 8/11/1946 μέχρι 27/11/1946 Πρόεδρος Αντώνιος Σταυρόπουλος, μέλη Αντώνιος Σακελλαρόπουλος, Γεώργιος Μιχαλόπουλος, Θεόδωρος Γιαννόπουλος, Σταύρος Γαλανάκης, Αλέξιος Στεφάνου, Παναγιώτης Τζώρτζης, Γεώργιος Τσερπές, Ανδρέας Κουλέτσης, Αναστάσιος Λαμπράκης, Παναγιώτης Παναγόπουλος, Ιωάννης Κωνσταντόπουλος, Παναγιώτης Ψυχογιόπουλος (Θεόδ. Τσερπέ ο. π.)

Οπως παρατηρούμε για ένα μεγάλο διάστημα υπάρχει ένας μεγάλος πυρήνας “αμετακίνητων” κοινοτικών συμβούλων ενώ εναλλάσσονται οι κοινοτάρχες με τον Αντώνιο Σταυρόπουλο να ορίζεται πολλές φορές. Ο Δημήτριος Κούτσικας ορίζεται για μεγάλο σχετικά χρονικό διάστημα, αλλά στις 31 Μαρτίου 1946 γίνονται βουλευτικές εκλογές στις οποίες εκλέγεται βουλευτής.

Η Κοινότητα αναγνωρίζεται ως Δήμος με Βασιλικό Διάταγμα το 1946 (ΦΕΚ290Α – 26/9/1946). Αρχικά διορίζεται δήμαρχος ο Χαρίλαος Μυλωνόπουλος όπως διαβάζουμε σε ρεπορτάζ σχετικά με το καρναβάλι το 1947 (“Θάρρος” 26/2/1947).

Λίγο αργότερα διορίζεται δήμαρχος ο γιατρός Σταύρος Γιαννόπουλος: “Δια Βασιλικού Διατάγματος διωρίσθη Δήμαρχος Μεσσήνης ο κ. Σταύρος Ηλ. Γιαννόπουλος ιατρός και δημοτικοί σύμβουλοι οι κ. κ. Ιωάν. Μιχαλόπουλος, Ιωαν. Καρακώστας, Στυλ. Παναγόπουλος, Γεωργ. Ρήγας, Ιωαν. Πατέντας, Νικολ. Δουβόγιαννης, Θωμάς Ρούτσης, Σταύρος Γεωργούλιας, Νικολ. Τσώνης, Αθαν. Βαλσαμάκης, Παν. Κατσούρος και Ιωαν. Πανόπουλος” (“Θάρρος” 19/3/1947).

Ενδιαφέρον για τις εξελίξεις μέσα στον εμφύλιο που συνδέεται και με τις πρώτες δημοτικές εκλογές μετά από αυτόν, είναι το γεγονός ότι το Μάιο του 1947 συγκροτείται στο Νησί “αυθόρμητο συλλαλητήριο” με το οποίο ζητείται η εκτέλεση των κομμουνιστών που έχουν καταδικαστεί, εκκαθάριση των δημοσίων υπηρεσιών από “προδότας υπαλλήλους”, αποκλεισμό οποιασδήποτε σκέψης για χορήγηση αμνηστίας “εις ειδεχθείς κακούργους κομμουνιστάς”. Ενώ υπάρχει προειδοποίηση ότι διαφορετικά “ο Μεσσηνιακό λαός θα λάβη ο ίδιος μέτρα καθ΄υπέβασιν νόμων προς προστασίαν του”. Ως επιτροπή συλλαλητηρίου υπογράφουν οι Σταύρος Γιαννόπουλος Δήμαρχος Μεσσήνης, Εμ. Φεσσάς, Αθ. Κανελλόπουλος, Μιχ. Πολυδούρης, Χ. Μπουλούκος, Ανδρ. Κουλέτσης, Δημ. Χρόνης πρόεδρος Ομοσπονδίας, Φωτόπουλος πρόεδρος εμπορικού συλλόγου, Σίμος Μποσίνης πρόεδρος εργατών, Ηλ. Πανταζόπουλος πρόεδρος ενώσεως εθνικιστών, Παν. Κορκονικήτας πρόεδρος ιατρικού συλλόγου” (“Θάρρος” 11/5/1947).

Την άνοιξη του 1948 διορίζεται νέος δήμαρχος ο Δημήτριος Χρόνης και δημοτικοί σύμβουλοι οι: Δημήτριος Αποστολόπουλος, Παναγιώτης Δημητρόπουλος, Παναγιώτης Παναγόπουλος, Ρήγας Παπαργυρόπουλος, Δημήτριος Πετρουλάκης, Παναγιώτης Πλεμμένος, Δημήτριος Σαλαμάνος, Αλέξιος Στεφάνου, Παναγιώτης Τζώρτζης, Παναγιώτης Ψυχογιόπουλος. Αργότεροι εμφανίζονται ως δημοτικοί σύμβουλοι και οι Βασίλειος Δημητρακόπουλος, Χαρίλαος Κουζής, Ιωάννης Κωνσταντόπουλος, Γρηγόρης Φωτόπουλος (Θεόδ. Τσερπέ ο. π.)

Το Σεπτέμβριο του 1950 και πάλι ο Δήμαρχος είναι υπηρεσιακός, ο Δημήτριος Ευγενικός. όπως προκύπτει από την ανακοίνωση για το πανηγύρι (“Θάρρος” 19/9/1950), αλλά στη συνέχεια εμφανίζεται και πάλι δήμαρχος ο Δημ. Χρόνης και μέχρι τις εκλογές του 1951.

Σε επόμενη ανάρτηση οι εκλογές του 1951: υποψήφιοι, πολιτικές, αντιπαραθέσεις, αποτελέσματα…