ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΠΑΥΛΟΥ ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ 

Δύο αιώνες στο Νησί 

Ο φίλος μου Σπύρος Δημητρακόπουλος, καταξιωμένος δικηγόρος Αθηνών και ακούραστος μελετητής της Πελοποννησιακής ιστορίας, δεν είναι Νησιώτης. Είναι όμως ένας εκλεκτός φίλος της πόλης μας, που δεν ξεχνά ότι η μητέρα του παππού του, Σπύρου επίσης, Δημητρακόπουλου, ήταν μια ξεχωριστή Νησιώτισσα. Ήταν η Αμερινή (γεννημένη στο Νησί, περίπου το 1817), κόρη του αγωνιστή του ’21 Κωνσταντίνου Νικολάου, επικαλουμένου και Λογιοτάτου (αδελφού του Ανδρούσης Ιωσήφ). Εδώ αξίζει να σημειώσουμε ότι μαζί με τον επίσκοπο Ιωσήφ, το 1806, εγκαταστάθηκαν στο Νησί και οι δύο αδελφοί του Γεώργιος και Κωνσταντίνος από τους οποίους προκύψανε αργότερα οι οικογένειες Γεωργιάδη και Κωνσταντινίδη, πολύ γνωστές στους παλαιότερους Νησιώτες. Η Αμερινή παντρεύτηκε το 1840 τον Κωνσταντίνο (Κωνσταντάκο) Π. Δημητρακόπουλο στην Αλωνίσταινα. Ο Δημητρακόπουλος (1804-1875) υπήρξε σημαντικός αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης, οπλαρχηγός στον στενό κύκλο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, με τον οποίο τον συνέδεε και συγγενικός δεσμός και διετέλεσε αργότερα δήμαρχος του τότε Δήμου Φαλάνθου. Η Αμερινή εγκαταστάθηκε βέβαια στη νέα οικογενειακή εστία, στην Αλωνίσταινα, αλλά το Νησί φαίνεται ότι συνέχισε να παίζει σπουδαίο ρόλο στη ζωή της. Κατά κάποιο τρόπο ξαναγύρισε στη γενέτειρά της με το γάμο στο Νησί το 1864 της κόρης της Πηνελόπης (Αλωνίσταινα 1842 – Νησί c.1915) με τον Αθανασούλη Παύλου Αθανασόπουλο, αυτοδημιούργητο αλλά επιτυχημένο σταφιδέμπορο της πόλης, γιο του επίσης Γορτύνιου βιοτέχνη, τέκτονα και ξυλουργού και αργότερα εμπόρου, Παύλου Αθανασόπουλου (Καλαμπόκα), από το Πυργάκι της Βυτίνας (1808-1877). Το ζεύγος Αθανασούλη και Πηνελόπης Αθανασοπούλου απόκτησε οκτώ γιους από τους οποίους οι δύο πέθαναν σε πολύ μικρή ηλικία. Δεν αναφέρεται στην οικογενειακή παράδοση η γέννηση κόρης. Ένας από τους παραπάνω γιους ήταν ο Διονύσιος (1880-1963) που σπούδασε νομικά και σταδιοδρόμησε ως δικαστικός, πατέρας δύο κοριτσιών, της ομώνυμης με τη γιαγιά της Πηνελόπης που έγινε γνωστή ως πρώτη γυναίκα που εισήλθε στο Συμβούλιο Επικρατείας (απεβίωσε το 2014) και της Βικτωρίας, θεματοφύλακα σήμερα της οικογενειακής παράδοσης και των οικογενειακών κειμηλίων. Η κυρία Βικτωρία Αθανασοπούλου, με μεγάλη ευγένεια και ευχαρίστηση δέχτηκε την πρόταση του εξαδέλφου της Σπύρου Δημητρακόπουλου να προσφέρει για δημοσίευση στον «Πάμισο» και καταχώρηση στο ηλεκτρονικό μας αρχείο, οικογενειακών φωτογραφιών του 19^ου και των αρχών του 20^ου αιώνα, μια χειρονομία για την οποία την ευχαριστούμε από καρδιάς και από τη θέση αυτή. Άλλωστε, οι περισσότερες από τις παραπάνω σπουδαίες ιστορικές πληροφορίες οφείλονται στο φιλέρευνο ενδιαφέρον της ίδιας για το παρελθόν της οικογένειάς της και εμμέσως για την ιστορία του Νησιού.

Κλείνω το σύντομο αυτό σημείωμα με μια παράγραφο από πρόσφατη επιστολή του Σπύρου Δημητρακόπουλου, δείγμα μιας ευαίσθητης σχέσης με τους προγόνους και τον τόπο τους. Μου γράφει: «Στις 12 Μαρτίου 2016 επισκέφθηκα το Νησί και έψαξα στο κοιμητήριο που βρήκα τον οικογενειακό τάφο (των Αθανασόπουλων) με τα εξής: Παύλος Αθανασόπουλος, γεννηθείς εν Βυτίνη της Γόρτυνος το 1808, αποθανών εν Μεσσήνη τη 18 Ιουνίου 1877. Καλό το μνημείο. Μαρμάρινος σταυρός σε μεγάλη βάση στήριξης, όπου ανάγλυφος Άγγελος πενθών. Σε μαρμάρινη επίπεδη πλάκα τα ονόματα των απογόνων έχουν σβηστεί. Δεν διέκρινα πουθενά το όνομα του γλύπτου». Τι να προσθέσει κανείς στη λιτή περιγραφή, αλλά και στην ευθύβολη ματιά ενός επισκέπτη νεκροταφείου; Πράγματι, τα ταφικά μνημεία, κάτι έχουν να μας πουν. Το κοιμητήριο της Μεσσήνης, εκτός από τόπος αναπαύσεως προσφιλών προσώπων, είναι και ένας μεγάλης αξίας ιστορικός τόπος για την πόλη. Μνήμα, Μνήμη. Σπύρο, σ’ ευχαριστούμε θερμά.

Βασίλης Παναγιωτόπουλος 

1.- Θανασούλης Παύλου Αθανασόπουλος. Γεννήθηκε στο Νησί το 1835, αλλά αγνοούμε το έτος του θανάτου του. Η χρονολογία γέννησης προκύπτει από την αναγραφή της ηλικίας του (29 ετών) στους εκλογικούς καταλόγους του τ. δήμου Παμίσου του έτους 1865 (έτος συγκρότησης του καταλόγου 1864), που έχουν διασωθεί στα ΓΑΚ – Κεντρική Υπηρεσία (Αθήνα), Συλλογή Βλαχογιάννη (διαθέσιμα στο διαδίκτυο). Το 1864 παντρεύτηκε την Πηνελόπη Κων. Δημητρακοπούλου από την Αλωνίσταινα. Άγνωστος ο χρόνος και ο τόπος φωτογράφησης.

2.- Πηνελόπη σύζυγος Θανασούλη Π. Αθανασόπουλου (βλ. λεζάντα φωτ. 1). Φωτογραφία τραβηγμένη την ίδια ώρα και στο ίδιο μέρος με την φωτ. 3. Η αστική ενδυμασία της Πηνελόπης συνδυάζεται με το «φεσάκι» της στολής της Αμαλίας, το οποίο, ως συμπλήρωμα της γιορτινής ενδυμασίας των γυναικών, επιβίωσε στο Νησί ως τις πρώτες δεκαετίες του 20^ου αιώνα. Βλ. και φωτ. 3.

3.- Σπάνιο είδος φωτογράφησης ομάδας γυναικών. Στο κέντρο η Πηνελόπη Αθανασοπούλου, περιστοιχίζεται από οκτώ γυναίκες μικρότερης ηλικίας, όλες ντυμένες γιορτινά,  με τη σοβαρότητα και την ακινησία των φωτογραφιών της εποχής, αλλά με μια μάλλον ευχάριστη έκφραση. Αδυνατούμε να κατανοήσουμε τον λόγο αυτής της συγκέντρωσης γυναικών του Νησιού γύρω από την καταφανώς αξιοσέβαστη Πηνελόπη. Ασφαλώς και δεν πρόκειται για συγκέντρωση μελών της οικογένειας, αλλά μάλλον για κάποια εκδήλωση κοινωνικού χαρακτήρα, ενδεχομένως και με μοναδικό σκοπό την ίδια τη φωτογράφηση. Οι καλοδουλεμένες και με άριστα υλικά (μετάξι κλπ.) ενδυμασίες των γυναικών, δείχνουν βέβαια ότι πρόκειται για μέλη εύπορων οικογενειών (σύζυγοι, κόρες), αλλά και πάλι, η αυτόνομη φωτογράφηση, δηλαδή εκτός του παραδοσιακού οικογενειακού πλαισίου, συνιστά μία εξαιρετική μαρτυρία για τα πολιτισμένα ήθη που επικρατούσαν στην πόλη. Οι γυναίκες είναι και ασκεπείς. Δεν φορούν ούτε το παραδοσιακό φεσάκι (όπως η Πηνελόπη) ούτε άλλο κάλυμμα της κεφαλής. Η χρονολογία της φωτογράφησης δεν είναι ακριβώς γνωστή, νομίζω όμως ότι μπορεί να τοποθετηθεί με αρκετή ασφάλεια στη δεκαετία 1890-1900. Ο φωτογράφος Παντελής Μακρίδης έχει έρθει βέβαια από την Καλαμάτα στο Νησί με τη φωτογραφική του μηχανή, ενώ η φωτογράφηση έγινε σε υπαίθριο χώρο (όπως και της φωτ. αρ. 2), υποθέτω στην αυλή της οικίας Αθανασοπούλου.

4.- Παιδιά του ζεύγους Θανασούλη και Πηνελόπης Αθανασοπούλου. Καθιστός ο Παναγιώτης, αξιωματικός της Χωροφυλακής, μεγαλύτερος των άλλων δύο, αριστερά ο Διονύσιος-Νιόνιος (1880-1963), πατέρας της νεότερης Πηνελόπης και της Βικτωρίας, και δεξιά ο Δημήτριος-Μήτσος (1883-1926), άγαμος.