Στο διάστημα από το 1931 μέχρι το 1936 στο Νησί γίνονται τρία μεγάλα συλλαλητήρια των σταφιδοπαραγωγών, στα οποία παίρνουν μέρος χιλιάδες άνθρωποι κάθε φορά ενώ σε αυτά μιλούν ιστορικοί ηγέτες του αγροτικού κινήματος αλλά και τοπικοί παράγοντες με τον Δημ. Κούτσικα να εμφανίζεται για πρώτη φορά στο Νησί ως αγροτιστής.

1931 – ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΓΟ

Ενώ οι παραγωγοί σταφίδας αντιμετωπίζουν μεγάλα προβλήματα, έρχεται ο καιρός για να προκαλέσει ολοκληρωτική καταστροφή. Στις 27 Μαρτίου πέφτει χιόνι σε όλη την Πελοπόννησο και τη νύχτα της 27ης προς 28η Μαρτίου “σκληρός” πάγος προκαλεί ανυπολόγιστες ζημιές σε όλες τις σταφιδοπαραγωγικές περιφέρειες.
Αμέσως ξεσπούν μεγάλα συλλαλητήρια διαμαρτυρίας, ενώ στη Μεσσήνη απειλείται σύρραξη σταφιδοπαραγωγών και χωροφυλάκων: “Οι σταφιδοπαραγωγοί συνεκρότησαν το απόγευμα της Κυριακής εις την Μεσσήνην υποβλητικόν και τεράστιον συλλαλητήριον, εις το οποίον έλαβον μέρος συντετριμμένοι, απηλπισμένοι, κλαίοντες με μαύρας σημαίας εφ’ ων ήτο αναγεγραμμένη η λέξις “ψωμί” χιλιάδες παγοπλήκτων σταφιδοπαραγωγών των Κοινοτήτων Σπερχογείας, Μικρομάνης, Θουρίας, Πιλαλίστρας, Λυκοτράφου, Πιπερίτσης, Καρτερολίου, Αβραμιού, Τζωρίου, Μαδαίνης, Μαυρομματίου, Μυσιρλή, Χάστεμης, Αντικαλάμου και πολλών άλλων. Προς τους συνελθόντας ωμίλησαν διά μακρών οι κ.κ. Κορκονικήτας, Φεσσάς, Παναγιωτακόπουλος, Κανελλόπουλος και άλλοι διεκτραγωδήσαντες την οικτράν θέσιν των παραγωγών και συστήσαντες την λήψιν διαφόρων μέτρων. Προχθές εις την πλατείαν της Μεσσήνης παρ’ ολίγον να δημιουργηθώσι και λυπηρά επεισόδια, των οποίων την ευθύνην εξ ολοκλήρου θα έφερεν η Υποδιοίκησις Χωροφυλακής Μεσσήνης. Ευτυχώς όμως επενέβησαν οι ψυχραιμότεροι και ούτω απεσοβήθησαν τα επεισόδια. Οπωσδήποτε πρέπει να τονισθή ενταύθα ότι ο τρόπος καθ’ ον ενήργησεν η Αστυνομία Μεσσήνης δεν ήτο εν πάση περιπτώσει ο ενδεδειγμένος. Οι παγόπληκτοι συγκεντρωθέντες και πάλιν έξωθι του Κοινοτικού Καταστήματος ενέκριναν ψήφισμα με το οποίον αξιούν: Αμεσον αποστολήν επιτροπών ελέγχου προς διαπίστωσιν της καταστροφής εντός πέντε ημερών. Αμεσον αποζημίωσιν εκ του ΑΣΟ και εναπομείναντος ποσού εκ του κονσόρτσιουμ. Χορήγησιν μακροπρόθεσμων δανείων τοκοχρεωλυτικών επί μίαν δεκαπενταετίαν. Εξεύρεσιν τρόπου αποζημιώσεως κηπουρών καταστραφέντων και τούτων παντελώς. Χορήγησιν αλεύρων υπό Αγροτικής Τραπέζης επί πιστώσει και κατάργησιν του δασμού σίτου εις τας παγοπλήκτους περιφερείας. Αναστολήν βεβαιώσεως και εισπράξεως φόρων επί μίαν τριετίαν” (1)
Το ψήφισμα της Μεσσήνης υπογράφουν οι: Παν. Κορκονικήτας πρόεδρος της Κοινότητας Μεσσήνης, Φεσσάς, Θεοδ. Κορμάς, Χρίστος Παπαδόπουλος πρόεδρος Αντικαλάμου, Γ. Δικαίος πρόεδρος Σπερχογείας, Παν. Χριστοφιλόπουλος πρόεδρος Καρτερολίου, Γ. Ξενογιάννης πρόεδρος Λυκοτράφου, Φωκ. Βρεττός Πρόεδρος Ταμείου Ελαιοπαραγωγής, Κ. Μπουντούρης πρόεδρος Πιλαλίστρας, Ανδρέας Κρεμμυδάς κηπουρός, Χρ. Αλεξόπουλος πρόεδρος Αβραμιού και Δημ. Χρόνης πρόεδρος Ομοσπονδίας Επαγγελματιών (2).

Οι τοπικές εφημερίδες αποφεύγουν να περιγράψουν τι έχει συμβεί στη Μεσσήνη, αλλά ο Θόδωρος Κορμάς (εκ των ηγετών αργότερα της εξέγερσης του 1935), ο οποίος και ήταν βασικός ομιλητής στο συλλαλητήριο (3) με επιστολή του στην οποία υπογράφει ως «γενικός γραμματεύς Μεσσηνίας του Αγροτικού Κόμματος Ελλάδος», προβαίνει σε σοβαρές καταγγελίες: «Είμαι υποχρεωμένος να διαμαρτυρηθώ με όλην την δύναμιν της ψυχής μου κατά των προχθεσινών αυθαιρεσιών, παρεκτροπών, κακοποιήσεων, ξυλοκοπήματος, βανδαλισμών και βαρβαροτήτων, οίτινες έλαβον χώραν εκ μέρους της Αστυνομίας Μεσσήνης κατά των δυστυχισμένων αγροτών, οίτινες συνήλθον εκεί ησύχως διά να διατρανώσουν τον πόνον των και την οδύνην των προς τους αρμοδίους λόγω της γνωστής θλιβεράς καταστροφής του πάγου, ήτις μετέβαλε την βλαστάνουσαν και ωργώσαν ύπαιθρον, τον ελπιδοφόρον εκείνον ανθώνα, όχι μόνον της Μεσσηνίας και γενικώς της Πελοποννήσου, αλλά γενικότερον της εθνικής μας οικονομίας, εις σάβανον και τέλειον νεκροταφείον.
Διά τινά λόγον η αστυνομική δύναμις της υποδιοικήσεως Μεσσήνης, εξυλοκόπησε αγρίως διά των υποκοπάνων δυστυχείς και βλέποντας επισειόμενον απ’ αυτών το φάσμα της πείνης σταφιδοπαραγωγούς. Τι άλλο έκαμαν οι ατυχείς και καταδιωκόμενοι από όλα τα στοιχεία της φύσεως και της κοινωνίας ακόμη εκείναι υπάρξεις, οίτινες λέγονται αγρόται, τι άλλο έκαμαν λέγομεν από του να ενώσουν φωνήν απέλπιδα και πλημμυρισμένην από πόνον και απόγνωσιν προς την κυβέρνησιν; Τι άλλο έκαμαν από του να φωνάζουν ότι πεινάμε, θα πεθάνουμε αν δεν ληφθούν μέτρα; Πρέπει να γνωρίζει η αστυνομία ότι εις τοιαύτας ημέρας εθνικού πένθους και τελείας συντρίψεως και καταστροφής των παραγωγών, είναι υποχρεωμένη και αυτή να σέβεται τον πόνον των αγροτών και να ανέχεται έστω και μικροπαρεκτροπάς, έστω και φράσεις απεγνωσμένου παραληρήματος και φωνάς παραδερνομένου ημιθανούς και πεινασμένου. Δεν είχον σκοπόν οι σταφιδοπαραγωγοί να διαταράξουν την τάξιν και δεν εδικαιολογούντο τα μεσαιωνικά αυτά μέσα ξυλοκοπήματος των χωρικών. Ελπίζομεν ότι η διοίκησις Χωροφυλακής Μεσσηνίας, ο διοικητής της οποίας περιόδευσε και είδε το μέγεθος της καταστροφής των αγροτών, θα εξακριβώση ποίοι ήταν οι υπεύθυνοι των εν Μεσσήνη προχθές επεισοδίων και αγρίων ξυλοκοπημάτων των παραγωγών, εάν ταύτα οφείλονται εις κατώτερα όργανα, υπαξιωματικούς ή χωροφύλακας όπερ και πιστεύομεν ή εις τους αξιωματικούς και θα τιμωρήση τους υπαιτίους αμειλίκτως εκδίδουσα και σχετικήν διαταγήν, όπως του λοιπού αποφεύγονται παρόμοιαι ακρότητες και βαρβαρότητες» (4).

Τα γεγονότα αποκαλύπτει και ο απεσταλμένος της εφημερίδας “Ελεύθερος Ανθρωπος” Ν. Αναστασόπουλος ο οποίος γράφει: «Εκτροποι σκηναί συνέβησαν εις την Μεσσήνην, την ευθύνην των οποίων φέρει εξ ολοκλήρου η Χωροφυλακή. Ούτω ενώ οι κάτοικοι της κωμοπόλεως και των περιχώρων είχον συγκεντρωθεί εις την κεντρικήν πλατείαν διά να εγκρίνουν ψήφισμα προς την κυβέρνησιν, ενεφανίσθη μαινόμενος και κρατών μάνλιχερ εις τας χείρας, ακολουθούμενος δε και υπό ισχυράς δυνάμεως χωροφυλάκων, ο διοικητής της Χωροφυλακής κ. Ανδροβιτσανέας, όστις ηθέλησε να διαλύση διά της βίας τους 3.000 και πλέον συγκεντρωθέντας χωρικούς. Διά να επιτύχη τον σκοπόν αυτόν εκάλεσε τους άνδρας εις τα όπλα και επέμεινε να διαλυθή η συγκέντρωσις. Εις ωρισμένην μάλιστα στιγμήν διέταξε και πυρ, ευτυχώς όμως η υπό τας διαταγάς του δύναμις δεν υπήκουσεν, ούτω δε απεφεύχθη σοβαρά αιματοχυσία. Παρά ταύτα όμως ο διοικητής χωροφυλακής έκαμε χρήσιν του υποκοπάνου του όπλου του, ετραυμάτισε δε πολλούς μεταξύ των οποίων και τον Γεώργιον Χιώτην εις την οσφυακήν χώραν» (5).
Καθώς η υπόθεση παίρνει έκταση, η Διοίκηση Χωροφυλακής εκδίδει ανακοίνωση με την οποία διαψεύδει τις πληροφορίες που δημοσιεύτηκαν και τις αποδίδει σε… αριστερίζοντα στοιχεία: «Τα δημοσιευόμενα εις τον αθηναϊκόν και εγχώριον Τύπον, σχετικώς με το λαβών χώραν επεισόδιον εις Νησίον μεταξύ Χωροφυλακής και αγροτών καθ’ ο οι χωροφύλακες διαταχθέντες να πυροβολήσωσι δεν υπήκουσαν εις την διαταγήν του διατάξαντος πυρ αξιωματικού, δεν ανταποκρίνεται ποσώς προς την αλήθειαν, διότι τοιούτη διαταγή ουδέποτε εις ουδένα εδόθη, ούτε και ένοπλος ήτο η παρισταμένη διά την τάξιν δύναμις, παρεστάθη δε το επεισόδιον κατά τον ανωτέρω τρόπον, προφανώς εκ κακών πληροφοριών ή εξ υστεροβουλίας ή από αριστερίζοντα στοιχεία τα οποία η εν Νησίω αστυνομική αρχή ηθέλησε να επαναφέρη εις την οδόν της νομιμότητος εξ ης είχον απομακρυνθή διά λόγους ευνοήτους» (6).

1932 – ΣΥΛΛΑΛΗΤΗΡΙΟ ΣΤΟ ΓΗΠΕΔΟ “ΠΑΜΙΣΟΥ”

Νέες κινητοποιήσεις οργανώνονται το 1932 και στη Μεσσήνη πραγματοποιείται συλλαλητήριο σε κλειστό χώρο, ενώ είναι εμφανής η προσπάθεια υπονόμευσης της κινητοποίησης καθώς έχουν αρχίσει ήδη οι διεργασίες για τις εκλογές και σε αυτή πρωταγωνιστούν στελέχη του Αγροτικού Κόμματος: «Σήμερον την πρωΐαν συγκροτείται εις κλειστόν χώρον εν Μεσσήνη το προ πολλού παρασκευαζόμενον συλλαλητήριον των σταφιδοπαραγωγών προκειμένου να ζητήση από την κυβέρνησιν την επίλυσιν των γνωστών ζητημάτων των τα οποία αφορούν αυτήν ταύτην την ύπαρξίν των.
Ως έχομεν πληροφορίας το εν λόγω συλλαλητήριον ευνοούν και άλλαι επαρχίαι, πλείστοι αμέσως ενδιαφερόμενοι των οποίων οι κάτοικοι θα προσέλθουν εις το συλλαλητήριον ίνα επιδοκιμάσουν τας απόψεις των συναδέλφων των. Κατόπιν τούτου δύναται να λεχθή ότι το εν λόγω συλλαλητήριον θα παρουσιάση όγκον.
Είμεθα εις θέσιν να γνωρίζομεν ότι οι σταφιδοπαραγωγοί ας, οι οποίοι δια της νομίμου οδού θα διεκδικήσουν εκείνα που τοις ανήκουν θα αποδοκιμάσουν σκαιώς πάντα όστις ήθελε τυχόν εκμεταλλευθή το συλλαλητήριον διά πολιτικούς λόγους. Και η απόφασις αυτή έχει ληφθή κατόπιν των κυκλοφορησάσων φημών ότι ίσως τινές σταφιδοπατέρες επωφελούμενοι της συγκροτήσεως του συλλαλητηρίου και της ομιλίας την οποίαν θα κάμουν, κατευθύνουν το συλλαλητήριον προς αυτήν ή αυτήν την πολιτικήν ιδεολογίαν την οποίαν ασπάζονται και διά την οποίαν εργάζονται.
Ο Διοικητή Χωροφυλακής κ. Παπαευσταθίου ομιλών χθες προς τους δημοσιογράφους επί του σημερινού συλλαλητηρίου ετόνισεν ότι το Σύνταγμα επιτρέπει τας συναντήσεις εν κλειστώ χώρω και εν ανοικτώ ακόμη εφ’ όσον υπάρχουν οι απαιτούμενες προϋποθέσεις αίτινες εγγυώνται περί του φιλησύχουν των συνερχομένων. Εις την προκειμένην περίπτωσιν εσυνέχισε ο κ. Παπαευσταθίου, δεν έχομεν λόγους να μη επιτρέψωμεν μίαν συγκέντρωσιν η οποία θα αποτελεσθή από αγρότας Μεσσηνίους. Και τονίζω τας λέξεις “αγρότας Μεσσηνίους” διότι γνωρίζω καλώς και εκ συστάσεων αλλά και εκ της ενταύθα, έστω ολιγοχρονίου παραμονής μου, το συντηρητικόν και το νομοταγές του χαρακτήρος αυτών. Υπ’ αυτάς λοιπόν τας συνθήκας ευρίσκω περιττόν να λάβω σοβαρά μέτρα προς διασφάλισιν της τάξεως. Βεβαίως, θα ληφθούν έκτακτα μέτρα, αλλ’ όχι εκείνα τα οποία θα ελαμβάναμεν προκειμένου περί άλλου νομού» (7).
Το συλλαλητήριο πραγματοποιείται στο γήπεδο του “Παμίσου” που γεμίζει με σταφιδοπαραγωγούς οι οποίοι φθάνουν στη Μεσσήνη με κάθε μέσο. Κύριοι ομιλητές σε αυτό είναι ο γιατρός Δημ. Κούτσικας και ο σπουδαίος αγροτιστής Λούλης Τσικλητήρας:
«Προχθές την πρωΐαν και ακριβώς την 10ην πρωϊνήν συνεκροτήθη το προ εβδομάδων προπαρασκευαζόμενον συλλαλητήριον των σταφιδοπαραγωγών της επαρχίας Μεσσήνης, εν τω εκεί Γυμναστηρίω. Πολύ πριν της ως άνω ώρας ήρχισαν να προσέρχονται πυκναί ομάδες σταφιδοπαραγωγών εις την γείτονα Μεσσήνην δι’ όλων των μεταφορικών μέσων και πεζή ίνα λάβουν μέρος εις το συλλαλητήριον και ενώσουν τας φωνάς των εις μίαν ομαδικήν διαμαρτυρίαν κατά του κράτους το οποίον δεν εννοεί να επιλύση διάφορα σταφιδικά ζητήματα εκ των οποίων εξαρτάται αυτή αύτη η ύπαρξίς των.
Και δεν είχε σημάνει η 10η πρωινή οπότε το ευρυχωρότατον εν Μεσσήνη Γυμναστήριον “Πάμισος” είχε κατακλυσθή υπό εκατοντάδων σταφιδοπαραγωγών όχι μόνον της επαρχίας Μεσσήνης, αλλά και άλλων γειτονικών περιφερειών, αι οποία ηυνόησαν το συλλαλητήριον των συναδέλφων των διά της συμμετοχής των εις αυτό και της εγκρίσεως των αποφάσεων τας οποίας έλαβε τούτο.
Εις το συλλαλητήριον προσήλθον περισσότεροι των χιλίων σταφιδοπαραγωγοί.
Δέον να σημειωθή ότι το συλλαλητήριον υπήρξε ειρηνικότατον, μηδενός εκτρόπου λαβόντος χώραν. Και τούτο, βεβαίως, δεν οφείλεται εις τα έκτακτα μέτρα τα οποία έλαβεν η χωροφυλακή προς πρόληψιν τυχόν ταραχών, αλλά εις το συντηρητικόν και νομοταγές του χαρακτήρος των σταφιδοπαραγωγών μας, οι οποίοι εξεδήλωσαν, ως πάντοτε και προχθές τον πόνον των εν απολύτω τάξει και ησυχία.
Ακριβώς την 10ην πρωινήν έλαβε τον λόγον ο ιατρός κ. Κούτσικας ο οποίος, επετέθη δριμύτατα κατά του κράτους, το οποίον είπε, ουδέποτε προσέβλεψεν την παραγωγήν με βλέμμα συμπαθείας και το οποίον δεν εννοεί να τονώση κάπως το ηθικόν της και να δεχθή το δίκαιον απέναντι μιας τάξεως ανθρώπων οι οποίοι ανελλιπώς προσφέρουν εις τον δημόσιον κορβανάν και όπως ανέκαθεν περαγνωρίσθησαν. Εν τέλει ο κ. Κούτσικας αφού ανέπτυξεν εν πλάτει τα θέματα διά τα οποία εκλήθη το συλλαλητήριον,παρεκάλεσε τους συγκεντρωθέντας όπως κοινή βοή εγκρίνουν το συνταχθέν ψήφισμα το οποίο απέστειλαν αρμοδίως.
Μετά τον κ. Κούτσικαν ωμίλησεν ο κ. Λούλης Τσικλητήρας ο οποίος επετέθη δριμύτατα κατά των ιθυνόντων και εκαυτηρίασε την μέχρι σήμερον αστοργίαν του κράτους έναντι των παραγωγών της Μεσσηνίας, των κυριολεκτικώς βυθισθέντων εις την απόγνωσιν συνεπεία τούτου και των γνωστών καιρικών συμφορών. Εν τέλει ο κ. Τσικλητήρας ανέλυσε τα υπό συζήτησιν θέματα και ανέπτυξε πειστικότατα διατί οι σταφιδοπαραγωγοί οφείλουν να ζητούν από το κράτος όσα γνωστά ζητούν, τα οποία να υποβάλουν τηλεγραφικώς προς τους αρμοδίους, όχι πλέον με την παράκλησιν της ταχείας υιοθετήσεώς των, αλλά με την αξίωσιν διότι οι σταφιδοπαραγωγοί αγνοούν εκείνο που δικαιωματικά τους ανήκει.
Μετά τον κ. Τσικλητήρα ωμίλησαν και άλλοι ρήτορες υπό το αυτό σχεδόν πνεύμα, τέλος δε το συλλαλητήριον συνέταξε και απέστειλε το ακόλουθο ψήφισμα:
«Σύμπας λαός της Μεσσηνίας συνελθών σήμερον εις έκτακτον συλλαλητήριον ιδών ότι η προβλεπομένη τιμή της σταφίδος εφετεινής εσοδείας ουδόλως ήθελεν ανταποκριθή εις τας πολλαπλάς ανάγκας των παραγωγών των οποίων εσχάτως είναι λίαν δυσχερής η θέσις και πεποιθώς ότι εις περίπτωσιν καθ’ ην δεν ήθελον ληφθή μέτρα προς προστασίαν της σταφίδος θα υποστή την εξ ασιτίας θάνατον
Ψηφίζει
– Καθορισμόν τιμής πλεονασμάτων σταφίδος εφετεινής εσοδείας ουχί δύο αλλά τέσσαρας χιλιάδας κατά χιλιόλιτρον συμφώνως συναλλαγματικής διαφοράς.
– Κατάργησιν εγγείου φορολογίας.
– Κατάργησιν επαχθεστάτου παρακρατήματος σταφίδος και σύκων.
– Απαγόρευσιν εισαγωγής εκ του εξωτερικού μελάσης και οινοπνεύματος.
– Η οφειλή Τραπέζης Αθηνών να μη κρατηθή υπό του κράτους αλλά να παραδοθή εις τον ΑΣΟ.
– Ελευθέρα χορήγησις παρακρατήματος σταφίδος προς απάσας τας εταιρείας προς οινοπνευματοποίησιν και αύξησιν τιμής οινοπνεύματος.
– Απαγόρευσιν οινοπνευματοποιήσεως χαρουπίων”» (8).

1934 – ΧΙΛΙΑΔΕΣ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ

Επόμενος σταθμός είναι το μεγάλο συλλαλητήριο που πραγματοποιείται το Σάββατο 8 Σεπτεμβρίου στην πλατεία. Ομιλητές και πάλι ο γιατρός Δημ. Κούτσικας αλλά και δύο ιστορικά στελέχη του αγροτικού κινήματος, ο Γιώργης Δάλλας και ο Χρήστος Κουβελιώτης: «Την πρωίαν συνεκροτήθη ενταύθα το προαναγγελθέν συλλαλητήριον, εις το οποίον προσήλθον κατά χιλιάδας οι σταφιδοπαραγωγοί των επαρχιών Καλαμών, Πυλίας και Μεσσήνης με μαύρας σημαίας και λάβαρα, επί των οποίων ανεγράφοντο αι φράσεις: Πεινάμε – 3.400 ή θάνατος.
Οι σταφιδοπαραγωγοί προσήρχοντο κατά πυκνάς φάλαγγας με σάλπιγγας, ενώ οι κώδωνες των εκκλησιών εκρούοντο πενθίμως και τα καταστήματα έκλειον το εν μετά το άλλον. Εξ άλλου ολόκληρον την πόλιν περιέτρεχον πυκνοί περίπολοι πεζών και εφίππων χωροφυλάκων την δε τήρησιν της τάξεως είχεν αναλάβει προσωπικώς ο ίδιος ο Διοικητής της Χωροφυλακής Μεσσηνίας κ. Σταμάτης.
Δεν είχον αρχίσει ακόμη τον λόγον των οι ρήτορες, ότε ο κ. Δάλλας εκ μέρους της συλλαλητηριακής επιτροπής μεταβαίνει εις το τηλεγραφείον και καλεί ενταύθα τον κ. Νομάρχην, ίνα παραλάβη το εγκριθησόμενον ψήφισμα. Αλλ’ ο κ. Νομάρχης απήντησε ότι αδυνατεί ν’ απομακρυνθεί της έδρας του. Τούτου δ’ ένεκα το ψήφισμα δεν εστάλη και προς αυτόν.
Περί την 10ην πρωινήν, εμφανίζεται από του εξώστου της οικίας, ένθα το οδοντιατρείον της διδος Ανδρουσινού, ο σταφιδοπαραγωγός κ. Δάλλας επί τη θέα του οποίου οι σταφιδοπαραγωγοί εκραύγαζον: Πεινάμε – 3.400 ή θάνατος. Ο κ. Δάλλας ομιλών διά μακρών τονίζει ότι η σημερινή συγκέντωσις έχει κυρίως σκοπόν να δείξει ο κόσμος την δύναμίν του και να διεκδικήση τα δικαιώματά του ομαδικώς. Συνεχίζων λέγει ότι ουδείς απολύτως έχει το δικαίωμα να περιφρονή τον αγροτικόν κόσμον που μόνος του εξασφαλίζει το ισοζύγιον των πληρωμών, τονίζει δε ότι ο λαός πρέπει να είναι κυρίαρχος όχι μόνον εις τα χαρτιά. Τους πολιτικούς, λέγει, δεν τους αναβιβάζει και τους καταβιβάζει κανείς άλλος εκτός του λαού. Και ο λαός που έπαυσε πλέον να είναι φέουδο των εξ επαγγέλματος πολιτικών, αξιοί, αυτήν την στιγμήν, να παύσουν να τον αντιπροσωπεύουν οι βουλευταί και οι γερουσιασταί του, εφ’ όσον απεδείχθησαν ανίκανοι να προασπίσουν τα συμφέροντά των. Καταλήγων συνιστά εμμονήν εις τον αγώνα, διότι μόνον ούτω είναι δυνατόν να καθορισθή το παρακράτημα εις την τιμήν των 3.400 δραχμών.
Φωναί: 3.400 ή θάνατος. Κάτω οι βουλευταί και οι γερουσιασταί μας. Κάτω οι υποτιμητές.
Μετ’ αυτού λαμβάνει τον λόγον ο ιατρός και σταφιδοπαραγωγός κ. Κούτσικας, όστις λέγει επί λέξη το εξής: “Ολόκληρος ο λαός της Μεσσήνης ευρίσκεται εν εξεγέρσι κατεχόμενος υπό ιεράς αγανακτήσεως την οποίαν του προεκάλεσαν αι αποφάσεις του ΑΣΟ. Ο ΑΣΟ χωρίς να συντρέχει κανείς απολύτως λόγος εξ όσων ψευδέστατα μας προέβαλαν οι ιθύνοντες, καθώρισε την τιμήν του παρακρατήματος εις το ποσόν των 2.500 δραχμών, πράγμα που πλήττει καιρίως ολόκληρον τον νομόν Μεσσηνίας, τοσούτω μάλλον καθόσον κατά την εφετεινήν εσοδείαν όχι μόνον η σταφίς υπέστη σοβαρωτάτας βλάβας αλλά και τα άλλα προϊόντα του τα σύκα και η οινοπαραγωγή υπέστησαν πραγματικήν καταστροφήν. Ο λαός της Μεσσηνίας αντιμετωπίζει την στιγμήν αυτήν μίαν κρίσιν πολύ σοβαράν. Ολόκληρος ο νομός Μεσσηνίας απειλείται από τον εκ πείνης θάνατον. Και όπως είναι φυσικόν εις τοιαύτας περιστάσεις, ο πληθυσμός ολόκληρος του Νομού απετάθη προς τους αντιπροσώπους του εν τοις κοινοβουλίοις και τους είπε: Κύριοι εις τας 26 Σεπτεμβρίου 1932 και εις τας 5 Μαρτίου 1933 υπέγραψα μεθ’ υμών συμβόλαιον, μέσα εις το οποίον αναγράφεται ρητώς ο όρος ότι αναλαμβάνετε την υποχρέωσιν να υπερασπίζεστε τα δίκαιά μου με όλην την δύναμιν της ψυχής σας, οπόταν δε βλέπετε ότι τα δίκαιά μου ταύτα καταπατούνται και στραγγαλίζονται, έχετε την ρητήν υποχρέωσιν να εγκαταλείψετε τας αιθούσας του Κοινοβουλίου. Ηδη τα δίκαιά μου ταύτα σφαγιάζονται κατά τρόπον πρωτοφανή. Καλείσθε όθεν να υποβάλετε τας παραιτήσεις σας, εγκαταλείποντες τας αιθούσας του Κοινοβουλίου. Και οι κύριοι αυτοί τι απήντησαν εις τον λαόν; Οι κύριοι αυτοί λησμονήσαντες και συμβόλαια, λησμονήσαντες και υποχρεώσεις απήντησαν εις τον λαόν ότι αι αποφάσεις του ΑΣΟ είναι λίαν ικανοποιητικαί και παύσατε να φωνάζετε χωρίς λόγον και χωρίς να έχετε κανέν απολύτως δίκαιον. Μόνον ένας εκ των 13 αντιπροσώπων του Νομού, ο κ. Μαυρομιχάλης, εξήρθη εις το ύψος των περιστάσεων και πιστός εις τας εντολάς του λαού υπέβαλε την παραίτησίν του από του βουλευτικού αξιώματος. Δεν θέλομεν ν’ αμφισβητήσωμεν ότι οι αντιπρόσωποί μας κατέβαλλον απεγνωσμένα προσπαθείας διά την επίτευξιν μιας καλυτέρας λύσεως του σταφιδικού ζητήματος διά τον Νομόν μας. Εγκαλούμεν όμως τούτους ότι δεν εξήντλησαν και το τελευταίον ατού των και δεν υπέβαλον τας παραιτήσεις των, διότι θέλομεν να πιστεύομεν ότι η κυβέρνησις προ μιας τοιαύτης εξεγέρσεως των αντιπροσώπων ενός ολόκληρου λαού ευρισκομένη, θα εκάμπτετο και η κατάστασις σήμερον θα ήτο αλλοία.
Η κυβέρνησις ως γνωστόν, προβάλλει πάντοτε το επιχείρημα της αδυναμίας του ΑΣΟ να πληρώση πέραν των 2.900 δραχμών τα πλεονάσματα. Αλλ’ οι αδιάψευστοι και αναλλοίωτοι αριθμοί, τους οποίους πλειστάκις μετεχειρίσθημεν και περί των οποίων εγένετο ήδη λόγος υπό του προλαλήσαντος, αποτελούν την καλυτέραν απάντησιν εις τας αιτιάσεις της κυβερνήσεως και πείθουν πάντα αμερόληπτον παρατηρητήν ότι ο ΑΣΟ ευρίσκεται εις θέσιν να πληρώση τα πλεονάσματα και εις το ποσόν ακόμη των 3.500 δραχμών, χωρίς εκ τούτου να διατρέχει κανένα κίνδυνον χρεωκοπίας. Αλλα λοιπόν είναι τα αίτια της μικρής τιμής και όχι ο φόβος του ΑΣΟ.
Φωναί: Πες τα όλα!
Και είναι γνωστά τα αίτια αυτά. Είναι η πίεσις ην υπέστη η κυβέρνησις από μέρους των παραγωγών Πατρών και Κορίνθου προς τους οποίους χαριζομένη διέπραξε το σφάλμα της καταδίκης του Μεσσηνιακού λαού. Θέλομεν όμως να πιστεύωμεν ότι έστω και αργά, έστω και την τελευταίαν ώραν η κυβέρνησις συναισθανομένη το σφάλμα της και προ παντός αντιλαμβανομένη το μέγεθος της αδικίας η οποία προσεγένετο εις τον Μεσσηνιακόν λαόν εκ της αποφάσεως του ΑΣΟ, θα σπεύση να τροποποιήση ταύτας, εν εναντία όμως περιπτώσει ημείς οίτινες εμοχθήσαμεν και υπέστημεν αναριθμήτους θυσίας διά να αναβιβάσωμεν το Λαϊκόν Κόμμα εις την αρχήν και συνεπώς διά τούτο ήμεθα ημαρτημένοι, θα καλέσωμεν και πάντας τους λοιπούς ημαρτιμένους ίνα πρώτοι τον λίθον κατά της κυβερνήσεως βάλωμεν”.
Είτα ο κ. Καψαλιάρης λέγει τα εξής: “Ποία άραγε να είναι η αιτία εκείνη ήτις εξηνάγκασεν όλους ημάς να εγκαταλείψωμεν την πτωχήν μας καλύβην και να συγκεντρωθώμεν εδώ; Μήπως κανένα χαρμόσυνον εθνικόν γεγονός συνετέλεσε εις τούτο ή μήπως καμμία συμφορά; Ναι! Συμφορά λέγω διότι περί αυτής πρόκειται. Συμφορά ήτις δυστυχώς δεν είναι κεραυνοβόλος, ‘ώστε να εξαφανίση από προσώπου γης ημάς, ίνα μη είδωμεν προ των οφθαλμών μας την δυστυχίαν των παιδιών μας, την πείναν, τον εξευτελισμόν και την ατιμίαν. Ποία Νέμεσις άραγε εξαποστέλει καθ, ημών ταύτην; Και ποία δύναμις είναι εκείνη μπου μπορεί να εμποδίση ταύτην ίνα μη πραγματοποιήση τους φοβερούς σκοπούς της;”.
Συνεχίζων ο κ. Καψαλιάρης αποδεικνύει δι’ αριθμών το δυνατόν του καθορισμού της εξαγοράς του παρακρατήματος εις την τιμήν των 3.400 δραχμών, επαινεί την στάσιν του κ. Μαυρομιχάλη όστις παρητήθη χάριν των σταφιδοπαραγωγών, ενώ οι άλλοι ουδόλως συνεκινήθησαν από τας διαμαρτυρίας του πενομένου λαού και καταλήγει: “Ας ενώσωμεν την δύναμίν μας και ας αξιώσωμεν και διά τελευταίν πλέον φοράν από τους υπευθύνους ν’ αλλάξουν σκέψιν, ν’ αναθεωρήσουν τας αποφάσεις των και να παύσουν να μας εμαπίζουν με τας καταστρεπτικάς χρηματικάς δήθεν διευκολύνσεις των, καθ’ όσον τοιαύτας διευκολύνσεις όταν η οργή μας εκσπάση θα τας πάρωμεν μόνοι. Εμπρός ας ενωθώμεν όλοι ως εις άνθρωπος και ας υψώσωμεν τας χείρας εις τον ύψιστον και ας ορκισθούμε εις το όνομά του ότι θ’ αγωνισθώμεν μέχρις εσχάτων διά την πραγμάτωσιν των δικαίων απόψεών μας”.
Ζητοκραυγαί και παταγώδη χειροκροτήματα των σταφιδοπαραγωγών εκάλυψαν τον λόγον του κ. Καψαλιάρη, ενώ άλλοι εκραύγαζον: Ζήτω ο Μαυρομιχάλης – Κάτω οι κοινοβουλευτικοί μας εκπρόσωποι – 3.400 ή θάνατος – Δεν θα πληρώσωμεν φόρους.
Τελευταίος λαμβάνει τον λόγον εκ μέρους των σταφιδοπαραγωγών της επαρχίας Πυλίας ο κ. Χρ. Κουβελιώτης όστις λέγει τα εξής: “Συνάδελφοι του Μεσσηνιακού κάμπου. Οι σταφιδοπαραγωγοί της Πυλίας δι’ εμού ως εκπροσώπου των απευθύνουν σε σας τους αδελφούς μας θερμόν χαιρετισμόν και διατρανώνουν την αλληλεγγύη και την απόφασίν των ν’ αγωνισθούν παρά το πλευρόν σας και το πλευρόν ολόκληρου του σταφιδικού κόσμου της Πελοποννήσου για να επιβάλουμε τας δικαίας απαιτήσεις μας. Πρέπει να μάθουν ότι όχι μόνον οι σταφιδοπαραγωγοί της Μεσσηνίας, όχι μόνον οι σταφιδοπαραγωγοί της Πυλίας, αλλά ολόκληρος η Πελοπόννησος εξηγέρθη κατά των εις θάνατον καταδικαστικών αποφάσεων του ΑΣΟ και είνε αποφασισμένη να αγωνισθή μέχρις εσχάτων. Ολόκληρη η Πελοπόννησος φλογίζεται από μαι και μόνη ιδέα, την ιδέα του δικαιώματος της ζωής, μέσα στη ζωή και μια και μόνον μυριόστομος κραυγή δονεί την ατμόσφαιρα: ή ζωή ή θάνατος”.
Φωναί: Ζήτω η Πυλία – Ζήτω ο σταφιδικός κόσμος.
Είτα ο κ. Καψαλιάρης, αναγιγνώσκει το κάτωθι ψήφισμα όπερ και γίνεται δεκτόν διαζητοκραγών υπέρ του αγώνος των σταφιδοπαραγωγών: Χιλιάδες σταφιδοπαραγωγοί επαρχιών Μεσσήνης και Καλαμών συγκεντρωθέντες εν Μεσσήνη συν γυναιξί και τέκνοις εν πλήρει απογοητεύησει και αγανακτήσει συγκροτήσαντες συλλαλητήριον και ακούσαντες τους ρήτορας ενέκρινε διά κοινής βοής το κάτωθι ψήφισμα: 1) Υποβάλλοντες ύστατον έκκλησιν αξιούμεν παρ. Αρμοδίων άμεσον αναθεώρησιν αποφάσεων ΑΣΟ κανονιζομένης τιμής αγοράς πλεονασμάτων δραχμάς 3.400 δυνηθώμεν ανταπεξέλθωμεν βιωτικάς ανάγκας και αποφύγωμεν άμεσον απειλήν καταστροφής και λοιπών προϊόντων σύκων και οινοπαραγωγής, άλλως δηλούμεν ότι είμεθα αναγκασμένοι παύσωμεν πληρωμήν φόρων, χρεών ιδιωτικών τραπεζιτικών όντες αποφασισμένοι εις την βάιν αντιτάξωμεν βίαν. 2) Αμεσον υπό εξαγωγέων καταβολήν δελτίων και αγοράν πλεονασμάτων από 15 Σεπτεμβρίου. 3) Αμεσον κατάργησιν συναλλαγματικού παρακρατήματος, κατάργησιν εγγείου φορολογίας, περιορισμόν εξόδων ΑΣΟ εις 10 εκατομμύρια δι’ αμέσου απολύσεως αργομίσθων, περιορισμόν σπατάλης, σύστασιν επιτροπής από σταφιδοπαραγωγούς εκλεγόμενους κατόπιν πανσταφιδικής συσκέψεως, συμβούλων Ελεγκτικού Συνεδρίου και Αρεοπαγιτών ελέγξουν διαχείρησιν ΑΣΟ και παραπέμψουν ορκωτά δικαστήρια τυχόν υπευθύνους. 4) Μείωσιν των φορολογιών και υποτίμησιν άμεσον του άρτου.
Υπογραφαί: Δ. Κούτσικας, Γ. Δάλλας, Μ. Πολυδούρης, Ι. Τζαφούλιας, Ν. Παναγιωτακόπουλος, Δ. Χρόνης, Δ. Κασκούτης. Δ. Πολυδούρης. Περικλ. Καψαλιάρης. Δ. Παντελόπουλος, Χ. Κουβελιώτης. Στ. Διακουμογιαννόπουλος, Διον. Μαρκόπουλος (9).

Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΕ ΦΘΙΝΟΥΣΑ ΠΟΡΕΙΑ

Και εδώ ολοκληρώνεται ο κύκλος των κινητοποιήσεων σταφιδοπαραγωγών στο Νησί καθώς ακολουθεί η εξέγερση του 1935 σε Πυλία – Τριφυλία και η κήρυξη στρατιωτικού νόμου που απαγορεύσει τις συγκεντρώσεις, ενώ το 1936 η δικτατορία Μεταξά “προλαβαίνει” τις κινητοποιήσεις που ετοιμάζονταν.
Η καλλιέργεια στην πόλη πλέον είχε ελαττωθεί σημαντικά και υπήρχαν 191 καλλιεργητές στη μεγάλη τους πλειοψηφία φτωχοί όπως δείχνουν τα στοιχεία, ενώ καλλιεργούνταν 1.100 στρέμματα (10): Μέχρι 5 στρέμματα είχαν 114 παραγωγοί (386 στρέμματα), από 5 μέχρι 10 στρέμματα 63 παραγωγοί (473 στρέμματα), από 10-15 στρέμματα 10 παραγωγοί (138 στρέμματα), από 15 μέχρι 20 στρέμματα 2 παραγωγοί (38 στρέμματα) και περισσότερα από 20 στρέμματα 2 παραγωγοί (65 στρέμματα). Τη μεγαλύτερη παραγωγή στην περιοχή της Μεσσήνης είχαν η Ανδρούσα (353 παραγωγοί, 2.500 στρέμματα), το Αριστοδήμειο (217 παραγωγοί – 2.260 στρέμματα), η Βρωμόβρυση (231 παραγωγοί – 1.200 στρέμματα), το Καρτερόλι (252 παραγωγοί – 1.670 στρέμματα), η Εύα (333 παραγωγοί – 2.500 στρέμματα) και Πιπερίτσα (145 παραγωγοί – 1.200 στρέμματα).
Κλείνοντας την αναφορά στη σταφίδα θα έπρεπε να αναφερθούμε στον Παναγιώτη Σταυρόπουλο, Υπήρξε μια σπουδαία προσωπικότητα του συνεταιριστικού κινήματος. Γεννημένος στο Αριστοδήμειο το 1905 αποφοίτησε από την Εμπορική Σχολή Καλαμάτας. Διετέλεσε διευθυντής της Ενωσης Γεωργικών Συνεταιρισμών Μεσσήνης μετά το το 1925 και μέχρι το 1962. Συμμετείχε ενεργά σε πλήθος συνεταιριστικών συνεδρίων στη Μεσσηνία αλλά και έξω από αυτή, και είχε μεγάλο κύρος ανάμεσα στο συνεταιριστικό κόσμο και τους πάσης φύσεως αγροτιστές. Αφανώς είχε μεγάλη συμμετοχή στις κινητοποιήσεις τόσο οργανωτικά όσο και με την τεκμηρίωση των προτάσεων και της κριτικής καθώς διετέλεσε μέλος της διοίκησης του ΑΣΟ την περίοδο εκείνη. Ο γιός του Σταύρος είχε διατελέσει χρόνια πρόεδρος του συλλόγου “Το Νησί”.

(1) “Σημαία” 29/3/1931
(2) “Ελεύθερος Ανθρωπος” 30/3/1931
(3) “Θάρρος” 31/3/1931
(4) “Σημαία” 2/4/1931

(5) “Ελεύθερος Ανθρωπος” 1/4/1931
(6) “Σημαία” 4/4/1931
(7) “Θάρρος” 24/7/1932
(8) “Θάρρος” 26/7/1932

(9): “Σημαία” 9/9/1934
(10) Ν. Αΐβαλιωτάκη “Ο κάμπος της Μεσσηνίας και αι ορειναί λεκάναι αυτού”

[Φωτογραφίες από το μεγάλο συλλαλητήριο των σταφιδοπαραγωγών στη Μεσσήνη το Σεπτέμβριο του 1934 που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα «Ακρόπολις»… ]