ΠΡΟΣΩΡΙΝΑ ΔΗΜΑΡΧΟΣ

Ο διάδοχος του Γεωργίου Δαρειώτη αργεί να επιλεγεί και τελικά διορίζεται προσωρινά δήμαρχος ο Νικόλαος Μιχάλος μετά από μήνες, ενώ είναι σε εξέλιξη η διαδικασία για την κανονική εκλογή δημάρχου. Η οποία αναβάλλεται διαρκώς λόγω της διεξαγωγής των βουλευτικών εκλογών. Στην εκλογή συγκέντρωσε μικρό αριθμό ψήφων και η καλαματιανή εφημερίδα “Πελοπόννησος” το επισημαίνει ότι θα πρέπει να επιδείξει σύνεση για να πείσει τους Νησιώτες να τον εκλέξουν πάλι δήμαρχο στην “κύρια δημοτική εκλογή”: “Διωρίσθη τέλος πάντων Δήμαρχος Παμίσου ο κ. Ν. Μιχάλος, τον δε δκιορισμόν του φθάσαντα ενταύθα την παρελθούσαν Τρίτην υπεδέχθησαν οι εν Νησίω φίλοι του δια πολλών πυροβολισμών και ευθυμιών. Συγχαίρομεν τον κ. Μιχάλον, ευχόμενοι ίνα δια καλών και δημοφελών πράξεών του μας δώση αφορμήν όπως υπέρ αυτού εγείρομεν και εις το μέλλον τον κάλαμον. Κάμνομεν όμως προς αυτόν από τούδε την φιλικήν παρατήρησιν, αφού ήδη δια 13 μόνον ψήφων του δημαιρεσιακού συμβουλίου εξελέγχθη υποψήφιος και προσωρινώς διορίσθη δήμαρχος, η δε κύρια δημοτική εκλογή είναι εις ενέργειαν, οφείλει δια των πραγμάτων να δείξει σύνεσιν μεγάλην και συμπεριφοράν καλήν, ίνα δι’ αυτών προσελκύση την συμπάθειαν απάντων των συνδημοτών και αναδειχθεί και πάλι δήμαρχος αυτών” (“Πελοπόννησος” 5/1/1861).

Ενα μήνα αργότερα ο Νικόλαος Μιχάλος έχει άμεση εμπλοκή στις βουλευτικές εκλογές και φέρεται ως πιθανός υποψήφιος βουλευτής: “Η ψηφοφορία της Μεσσήνης περιεπλέχθη ένεκα του αδύνατου υπουργικού συνδυασμού διευθυνομένου υπό του κ. Π. Παπατσώνη και συνισταμλενου εκ τούτου, του Κ. Λυμπεροπούλου και του Ν. Μιχάλου ή Π. Καλαμαριώτου […] Από προχθές διαδίδονται οι εξής εκδόσεις συνδυασμών:

1. Γεώργιος Καφόπουλος δικηγόρος, Π. Παπατσώνης και Κ. Λυμπερόπουλος

2. Γεώργιος Καφόπουλος, Ν. Μιχάλος και Α. Νικολαΐδης

3. Π. Παπατσώνης, Κ. Λυμπερόπουλος και Ν. Μιχάλος

4. Α. Κουμουνδούρος, Σπήλιος Αντωνόπουλος, Γ. Καφόπουλος και

5. Ο μάλλον πιθανός και ως υπουργός θεωρούμενος συνιστάμενος δ’ εκ των Π. Παπατσώνη, Κ. Λυμπερόπουλου και Π. Καλαμαριώτου, τα μεγάλα και καλά προσόντα και προτερήματα του οποίου εις το προσεχές φύλλον μας θέλομεν εξετάση” (“Πελοπόννησος” 4/2/1861).

Οι εκλογές γίνονται λίγες ημέρες αργότερα και εκλέγονται οι “υπουργικοί” υποψήφιοι Παναγιώτης Καλαμαριώτης, Παναγιώτης Παπατσώνης και Κωνσταντίνος Λυμπερόπουλος. Υπάρχουν όμως σοβαρότατες καταγγελίες από τους Αλέξανδρο Κουμουνδούρο και Σπήλιο Αντωνόπουλο οι οποίες δημοσιεύονται σε έκδοση με τίτλο “Τα κατά την βουλευτικήν εκλογήν της Μεσσήνης του 1861”. Ανάμεσα σε πλήθος περιστατικών και συμπεριφορών καταγγέλεται ο Μιχάλος ότι πρωταγωνίστησε στην τρομοκρατία που εξαπολύθηκε στο Νησί και ότι γιαυτό το σκοπό διορίστηκε βιαστικά δήμαρχος: “Η προσπάθεια του κατεσπευσμένα διορισθέντος προσωρινού Δημάρχου Παμίσου, όστις δια της διαγωγής του επρόκειτο να εξαγοράση την επιτυχίαν της κατ’ αυτάς ενεργηθησομένης εκλογής του, δεν ωφέλει…”.

ΕΚΛΟΓΗ ΚΑΙ ΘΗΤΕΙΑ

Μετά τις εκλογές φαίνεται ότι ο Μιχάλος διορίζεται με την “τακτική” διαδικασία δήμαρχος καθώς πληροφορούμαστε ότι δωρίζει το μισθό του δημάρχου και εκθειάζεται σε δημοσίευμα καλαματιανής εφημερίδας: “Ευχαρίστως πληροφορούμεθα ότι ο δήμαρχος Παμίσου κ. Ν. Μιχάλος εδωρήσατο τον μισθόν του εις τον Δήμον, ίνα χρησιμεύση ο μεν ήμισυς εις την πληρωμήν φαρμάκων των πενήτων, ο δ’ έτερος προς επισκευήν της εν Νησίων βρύσεως. Η φιλάνθρωπος αύτη πράξις τιμά τον δήμαρχον Παμίσου, ον είθε να εμιμούντο και άλλοι Δήμαρχοι, όντες εις θέσιν να πράξωσι τούτο” (“Πελοπόννησος” 18/5/1861)

Ενώ στις αρχές του 1862 ως δήμαρχος Παμίσου δώρησε στο Γυμνάσιο Καλαμάτας για τον πλουτισμό της βιβλιοθήκης του, περισσότερους από 30 τόμους βιβλίων “καλώς δεμένων” κυρίως αρχαίων συγγραφέων, μεταξύ των οποίων και εκδόσεις Δούκα (ΓΑΚ Μεσσηνίας – Αρχείο Μ. Φερέτου – Φάκελλος Νικολάου Μιχάλου).

Στο διάστημα αυτό συναντάμε ως πρώτο δημαρχιακό πάρεδρο τον Π. Αναγνωστόπουλο (“Πελοπόννησος” φύλλο Ιανουαρίου 1861) και ως τρίτο δημαρχιακό πάρεδρο τον Αθανάσιο Γούτο (“Πελοππόνησος” 20/4/1861, 23/8/1861 και άλλα φύλλα) οι οποίοι και υπογράφουν αντί του Μιχάλου έγγραφα πλειστηριασμών οφειλετών.

ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ ΣΤΗ Β΄ ΕΘΝΟΣΥΝΕΛΕΥΣΗ

Εχοντας ήδη αποκτήσει και πολιτική επιρροή, ο Μιχάλος θέτει υποψηφιότητα και εκλέγεται πληρεξούσιος της επαρχίας Μεσσήνης στη Β΄ Εθνοσυνέλευση (24/11/1862 μέχρι 16/11/1864) μετά την έξωση του Οθωνα, μαζί με τους Αλέξανδρο Κουμουνδούρο, Σπήλιο Αντωνόπουλο, Αναγνώστη Νικολαΐδη, Δημήτριο Μερλόπουλο και Αναγνώστη Σταθουλόπουλο (ΓΑΚ Μεσσηνίας – Αρχείο Μίμη Φερέτου – φάκελλος Μεσσήνη). Οι πληρεξούσιοι διχάστηκαν και βρέθηκαν μαζί ο Νικόλαος Μιχάλος, Σπήλιος Αντωνόπουλος και Δημήτριος Μερλόπουλος οι οποίοι “ψήφισαν υπέρ του συνόλου του Συντάγματος, πλην του Συμβουλίου Επικρατείας, το μεν ως μη προελθόν εκ της ελευθέρας ψήφου της αντιπροσωπευούσης την εθνικήν κυριαρχίαν Συντακτικής Συνελεύσεως αλλά καταναγκαστικώς επιβληθέν εις αυτήν , το δε ως εισάγων εν τη Πολιτεία θεσμόν απεχθή εις τον Ελληνικόν λαόν (“Αυγή” 19/10/1864). Στην άλλη πλευρά βρέθηκε ο Αλ. Κουμουνδούρος γεγονός που σηματοδότησε και αναδιάταξη των πολιτικών συμμαχιών στην επαρχία Μεσσήνης. Λίγες ημέρες αργότερα Μιχάλος, Αντωνόπουλος, Μερλόπουλος ψηφίζουν “κατά του Παπισμού” δηλαδή κατά της διάταξης με την οποία γινόταν αναθεώρηση του άρθρου του Συντάγματος σύμφωνα με το οποίο οι αξιωματούχοι της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στην Ελλάδα θα έπρεπε να είναι Ελληνες υπήκοοι (“Πρωινός Ταχυδρόμος” 7/11/1864).

ΧΩΡΙΣ ΑΝΤΙΠΑΛΟ

Στις βουλευτικές εκλογές του 1865 οι συμμαχίες αλλάζουν, ο Κουμουνδούρος (που έχει ορισθεί πρωθυπουργός) συγκροτεί πλέον δικό του κόμμα ενώ ο Σπήλιος Αντωνόπουλος προσχωρεί στο κόμμα του Δ. Βούλγαρη. Ο Αντωνόπουλος προσπαθεί να περιλάβει τον Ν. Μιχάλο στο ψηφοδέλτιο του οποίου όμως δεν έγινε δεκτή η παραίτηση από τη θέση του δημάρχου στην οποία συνέχιζε να υπηρετεί. Πληροφορίες δεν υπάρχουν, φαίνεται όμως ότι ο Μιχάλος στο μεταξύ έχει επανεκλεγεί δήμαρχος αφού έχουν ήδη περάσει 4 χρόνια από την προηγούμενη. Σε αυτή την εκλογική αναμέτρηση συγκροτεί “μαύρη βίβλο” ο Αντωνόπουλος που καταγγέλει τον Κουμουνδούρο και τους φίλους του για σειρά παρανομιών. Μια από αυτές αφορά τραγελαφικές καταστάσεις με την υποψηφιότητα Μιχάλου: “Αλλά πάντα ταύτα καίτοι ισχυρά μέσα υπέρ της υπουργικής μερίδος και κατά της αντιπολιτεύσεως, δεν ήταν ικανά να καταπνίξωσι των αίσθημα της πλειονοψηφίας των εκλογέων της επαρχίας Μεσσήνης, όθεν εφρόντισεν η κυβέρνησις να φέρη σύγχισιν εις τον αντιπολιτευόμενον συνδυασμόν. Διατάξασα να μη χορηγηθή κάλπη πεος τον αναγνωρισθέντα υποψήφιον Νικολ. Μιχάλον, αλλά και το μέσον τούτο απέτυχε, διότι ο κ. Μιχάλος διεμαρτυρήθη μεν εις το υπουργικόν συμβούλιον κατά της διαγωγής της κυβερνήσεως, σφετερισθείσης αλλότρια δικαιώματα, τουτέστι της Βουλής, απεφάσισε δε να υποστηρλιξει τον αντιπολιτευόμενον συνδυασμόν αντικατασταθείς υπό του κυρίου Ιω. Παπατζώνη συνεπεία της τοιαύτης εντίμου στάσεως του κ. Μιχάλου, αποτυχούσα η κυβέρνησις του σκοπού της έλαβε αντίθετον μέτρον, διατάττουτα κατλα την παραμονήν της ενάρξεως της ψηφοφορίας να δοθή κάλπη εις τον κ. Μιχάλον, ενώ ούτος συνεπεία της πρώτης αποφάσεως της κυβερνήσεως είχε κηρύξει ότι απεκλείσθη του εκλογικού αγώνος, και ούτε εις το νομαρχιακόν, ούτε εις τα δημαρχιακά περί υποψηφίων προγράμματα περιελεμβάνετο. Αλλά και εις τούτο απέτυχεν η κυβέρνησις, διότι ο κ. Μιχάλος δι’ ενστάσεώς του εις τας εφιορευτικάς επιτροπάς της επαρχίας Μεσσήνης, καταστηλιτεύσας την υπουργική δολιότητα και παρανομάιν αντέστη κατά της ψηφοφορίας του και αι μεν επιτροπαί των δήμων Παμίσου και Εύας αφήρεσαν ή δεν έθεσαν εις τον τόπον της εκλογής, την δια τον κ. Μιχάλον ορισμένην κάλπην εις δε τους λοιπούς δήμους εξετέθη η κάλπη του άνευ αντιπροσώπου (“Τα κατά την βουλευτικήν εκλογήν της Μεσσήνης 1865”). Πρέπει να σημειωθεί ότι στο δήμο Παμίσου είχε τον έλεγχο ο Νικόλαος Μιχάλος (που αποσύρθηκε) και στο δήμος Εύας η οικογένεια Παπατσώνη (που τον αντικατέστησε με μέλος της) και γιαυτό αποσύρθηκαν οι κάλπες.

Στη “μαύρη βίβλο” αναφέρεται ότι οι εκλογές στο δήμο Παμίσου οι εκλογές έγιναν ¨εν τάξει και νομιμότητι” και δεν υπήρξαν ενστάσεις. Ψήφισαν 1009 εκλογείς και μεταξύ των άλλων πήραν ο Σπήλιος Αντωνόπουλος 850 ψήφους και ο Αλέξανδρος Κουμουνδούρος 375 ψήφους.

Η κυβέρνηση Κουμουνδούρου πέφτει αλλά αυτός συγκροτεί το κόμμα του, στην κυβέρνηση Βούλγαρη που τον διαδέχεται ο Αντωνόπουλος οριίζεται υπουργός Ναυτικών και αμέσως μετά στην κυβέρνηση Δεληγιώργη υπουργός των Εκκλησιαστικών.

Το εκλογικό αποτέλεσμα στο δήμο Παμίσου εξηγεί και γιατί ένα χρόνο αργότερα ο Νικόλαος Μιχάλος εκλέγεται ως “μόνος υποψήφιος”, στις πρώτες εκλογές που έγιναν με άμεση ψηφοφορία από όλους τους έχοντες δικαίωμα ψήφου και πλέον οι δήμαρχοι εκλέγονταν με το νέο νόμο που ψήφισε η Β΄ Εθνοσυνέλευση (“Πρωινός Ταχυδρόμος” 7/11/1864) και δεν διορίζονταν από το βασιλιά όπως γινόταν με το νόμο του Οθωνα.

Το 1868 ο Μιχάλος παραιτήθηκε για να θέση υποψηφιότητα στις βουλευτικές εκλογές και μάλιστα ως αντίπαλος αυτή τη φορά του Σπήλιου Αντωνόπουλου και σύμμαχος του Κουμουνδούρου (ΓΑΚ Μεσσηνίας – Αρχείο Μίμη Φερέτου – φάκελλος Ν. Μιχάλου).

Ο ΘΑΝΑΤΟΣ

Ο Νικόλαος Μιχάλος πέθανε από καρκίνο σε ηλικία 60 χρονών και κηδεύτηκε στο Νησί όπως μας πληροφορεί η εφημερίδα “Δήμος” που εκδιδόταν εκεί: “Απεβίωσε την παρελθούσαν Παρασκευήν και εκηδεύθη την επιούσαν ο Νικολ. Μιχάλος ευπατρίδης Μεσσήνιος και ανήρ χρηστός και χρήσιμος. Ο μακαρίτης εχρημάτισε βουλευτής και δήμαρχος Παμίσου, διακριθείς δια τα ευγενή, τα πατριωτικά και φιλάνθρωπα αυτού αισθήματα. Η κηδεία αυτού εγένετο μεγαλοπρεπεστάτη, συνοδευθείσα μέχρι του τάφου από πλήθους λαού, και υπό πολλών εκ Καλαμών αύτοθι μεταβάντων. Τας ταινίας του φερέτρου του εκράτουν οι βουλευταί Μεσσήνης και Καλαμών κ. κ. Κ. Κουμουνδούρος και Δ. Τζάνες, ο Δήμαρχος Παμίσου κ. Ιω. Καρατζάς και ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου κ. Κρασσακόπουλος. Τον επικήδειον εξεφώνησεν ο δικηγόρος κ. Αλεβίζος. Κατά δε γενομένην νεκροψίαν υπό των ιατρών κ. κ. Αλβανάκη, Ασημακοπούλου και Καρατζά απεδείχθη ότι το άωρον του θανάτου επέφερεν το νόσημα καρκίνος του στομάχου. Εις ηλικίαν μόλις 60 ετών αποβιώσας ο μακαρίτης Ν. Μιχάλος, αφήκε κενόν εν Μεσσήνη δυσαναπλήρωτον. Οντως ο θάνατος τοιούτων ανδρών είναι δυστύχημα” (“Δήμος” 27/8/1880)

[Στο απόκομμα ο διορισμός του Μιχάλου ως δημάρχου (“Πελοπόννησος” 5/1/1861)]