Δήμος Παμίσου – Νησί

Εις πεδιάδα προσελκυστική ευφορωτάτη, δια τον σιγανό ρου του πλησίον διαρρέοντος Παμίου, με φυτείας δένδρων πολλών και διαφόρων και αμπελώντας, η υγεία του είναι μέτρια/

Υδατα: Πηγαία και φρεάτια.

Ανεμοι: Βορειοδυτικοί και νοτιανατολικοί.

Προϊόντα: Μετάξι, οίνος, σύκα, σταφίδα, έλαιον, γεώμηλα, δημητριακοί καρποί και οπωρικά διάφορα.

Οικογένειαι: 600.

Γεωργοί και έμποροι. Κράσεως καλής

Νεκροταφεία: Υπάρχει εν καλόν εις την κωμόπολιν του Νησίου εις ικανήν από αυτήν απόσταση και εις τα λοιπά χωρία θάπτονται εις μέρη μακριά των χωρίων.

Σχολεία: Υπάρχει ένα δημοτικό, αρκετά ευρύχωρο και αερισμένο, χρειάζεται δε μικράς επισκευής.

Αλλα δημόσια καταστήματα: Υπάρχουν τρία διαλυμένα μονήδρια, Μετόχιο του Αγίου Τάφου, Γρηγοριάτικο, Ξηροποτάμου.

Ασθένειες επικρατούσες: Φλογώσεις παντός είδους κατά τον χειμώνα, κατάρροι, ρευματισμοί χρονικοί, περιοδικοί πυρετοί, πολλάκις κακοήθεις, γαστραλγίες, γαστρικισμοί, εμφράξεις, αταξίες των μητρικών λειτουργιών, ελμινθιάσεις και δυσπεψίες, άπασες δε οι ασθένειες αυτές, εξαιρέτως επικρατούν, μεταξύ της πτωχής τάξεως των κατοίκων.

Αιτίες αυτών: Τα παρακείμενα δίυγρα λιβάδια, τα πωλούμενα κακής ποιότητας τρόφιμα εις την αγορά, τα εκ πλίνθου κτισμένα οικήματα, όθεν αποκαθίστανται υγρά, η ακαθαρσία.

Προφυλακτικά και θεραπευτικά μέσα: Ως προς το χωρίον Τζιτζώρι, επειδή ο παρακείμενος βάλτος δεν δύναται να ξηραθεί, νομίζω καλόν την μετοίκηση των εγχωρίων, τα λοιπά δε δίυγρα λιβάδια δύνανται και ανάγκη πάσα να ξηραθούν, πρώτον εάν περί τους αγρούς γενούν χάνδακες και αν εξαιρέτως ανασκαφεί ο παλαιός μέγας χάνδαξ, ο οποίος δύναται να γενεί με ολίγα έξοδα, δεύτερον αν η λίμνη του Αγίου Φλώρου, από την οποία πηγάζει ο Πάμισος ξηραθεί, ως είρηται εις την σημείωση του Δήμου Αριος, και προς τούτο γενούν καταρράκτες εις τις πηγές του, οι οποίοι καταρράκτες εκτός του ότι δύνανται να ποτίζεται ένα μεγάλο μέρος της πεδιάδος, ημπορεί να χρησιμεύσει εις τα εργοστάσια και τρίτον τέλος πάντων επειδή οι παρά του Νησίου κείμενοι βάλτοι, ο του Γαρδελή, του Πηγαδούλια και του Βάλτου γεννώνται οι μεν από τα συρρέοντα βροχερά ύδατα, ο δε από την υπεχείλιση των υδάτων του Παμίσου. Οι μεν δύο πρώτοι δύνανται να αποξηραθούν και να καλλιεργηθούν δια μόνον ως είρηται αυλάκων, ο βάλτος δε και τα δίυγρα λιβάδια προξενούμενα από την πλημμύρα, η οποία γεννάται δια της εις τις εκβολές του Παμίσου συσσώρευσις άμμου, πνέοντος του Νότο-απηλιώτου, εξ ου εμποδίζεται ο ελεύθερος ρους του ποταμού, δύναται να θεραπευτεί παραλλήλως θεμένων εις τας εκβολάς, ως έκπαλαι υπήρχε. Να εκριζωθούν τα χαμόκλαδα, να εμποδιστούν τα εις την αγορά πωλούμενα άωρα (άγουρα) οπωρικά και κακής ποιότητας τρόφιμα, προς δε να προτραπούν οι κάτοικοι να ψήνουν τον πλίνθον, με τον οποίον κτίζουν τας οικίας, η περισσότεροι καθαριότητα της πόλεως και των οικιών της.

Εμπειρικός χειρουργός: Αποστόλης Μαυρογένης αδεία του ιατροσυνεδρίου υπ’ αριθ… (ελλείπει), Ανδρέας Στάκης αδεία του Νομιάτρου κ. Φωτεινού από 7 Δεκεμβρίου 1835.

Εμβολιαστές: Οι ιατροί συνήθως ενεργούν τον εφυλλισμό.

Φλεβοτόμος: Μιχαήλ Σκαρπαλέζος με άδεια του ιατροσυμβουλίου (αριθμός ελλείπει).

* Στη φωτογραφία ο πίνακας του Θεόδωρου Βρυζάκη το 1850 με θέμα “Τυφλός τραυματίας”