Οι δημοτικές εκλογές του 1925 ήταν οι πρώτες που έγιναν μετά το 1914 λόγω των πολέμων που μεσολάβησαν, μεσούσης της δικτατορίας του Πάγκαλου. Πραγματοποιήθηκαν στις 25 Οκτωβρίου και στο Νησί λίγες ημέρες ενωρίτερα είχε γίνει γνωστό ότι θα έπαιραν μέρος 4 συνδυασμοί, οι 3 υποστηριζόμενοι υποστηριζόμενοι από “τοπικά κόμματα” και πολιτικούς παράγοντες και άλλος ένα ανεξάρτητος. Η σχετική πληροφορία αναφέρει ότι: “Η προεκλογική κίνησις εν Μεσσήνη διευκρινίσθη τελείως από της παρελθούσης Κυριακής. Συμπληρωθέντων όλων των συνδυασμών.
Ο συνδυασμός του κόμματος Φεσσά αποτελέσθη εκ των κ. κ. Γρηγ. Δασκαρόλη, Γεωργ. Φεσσά, Δημ. Αθανασοπούλου, Αθ. Γέρουλα, Σπηλ. Ποτηροπούλου, Γεωργ. Καρελά, Ιωσήφ Σχουμάχερ, Πολ. Κρασσακοπούλου, Δημ. Νικολοπούλου, Γεωργ. Πολυχρονέα. Μιχ. Πολυδούρη και Κωνστ. Κουτσαϊμάνη.
Ο συνδυασμός του κόμματος Εμπειρίκου Κουμουνδούρου απετελέσθη εκ των κ. κ. Φ. Βακαλοπούλου, Αντ. Σακαλλαροπούλου, Ιω. Πουλοπούλου, Γ. Βαλσαμάκη, Ν. Κόλια, Δημ. Μπιζίμη, Νικ. Ρούτση και Νικ. Πανοπούλου.
Ο συνδυασμός του κόμματος Στυλιανοπούλου-Μπαρδοπούλου ο Λαϊκός απετελέσθη εκ των κ. κ. Παν. Καλογιάννη, Ευστ. Τσάμη, Ευστ. Καμπούκου, Σιμ. Μποσίνη, Ν. Πατρίκη, Δ. Κοκκίνη, Ν. Γεωργιάδου, Αν. Λαμπράκη, Παν. Μανουσοπούλου, Δημ. Πλεμμένου, Παν. Χαντζοπούλου και Αλ. Μπαρδοπούλου.
Ομοίως απετελέσθη η ανεξάρτητος ανορθωτική ομάς εκ των κ. κ. Δημ. Παπαδοπούλου, Παν. Καρελά, Στεφ. Ζαλμά, Θεόδ. Πανοπούλου, Χαρ. Κάβετα, Σαρ. Ντουφεξή, Μιχ. Τσερπέ και Παν. Μουσελίνου. Της ομάδος ταύτης το ανεξάρτητον και ανορθωτικόν αυτής πρόγραμμα μετά πολλής αδημονίας αναμένεται εν Μεσσήνη.
Το δε Μερλικόν κόμμα, φρονούν ότι ουδόλως δέον ν’ αναμεινγύεται κατά τας κοινοτικάς εκλογάς και ότι κατ΄αυτάς δεν υπάρχει θέσεις δια τα κόμματα δεν κατήρτισεν ίδιον ψηφοδέλτιον. Αναγνωρίζον εξ άλλου την ηθικήν αξίαν και τον χρηστόν χαρακτήρα των προσώπων, άτινα να απότελούσι την ανεξάρτητον ανορθωτικήν ομάδα εκθύμως υποστηρίζει ταύτην δια τε της κομματικής και ηθικής αυτού ισχύος” [“Σημαία” 13/10/1925]

ΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΠΟΥΛΟΥ

Λίγες ημέρες αργότερα ο πολιτευτής του Λαϊκού Κόμματος Π. Στυλιανόπουλος με ανακοίνωση κάνει γνωστό ότι παρά τις διαφορές του με τον Μπαρδόπουλο τον υποστηρίζει γιατί είναι εναντίον των τοπικών κομμάτων και “Λαϊκός”: “Εγράφη ότι κατηρτίσθησαν εν Μεσσήνη διάφοροι συνδυασμοί κοινοτικών συμβούλων και ότι έκαστος τούτων εκπροσωπεί ωρισμένον πολιτικό κόμμα. Δεν γνωρίζω αν έπρεπε να δοθή κομματικός χαρακτήρ εις εκλογάς καθαρώς τοπικού χαρακτήρος. Αισθάνομαι όμως το καθήκον να δικαιολογήσω την απόφασιν, εις ήν κατέληξα υποστηρίζων τον υπό τον κ. Μπαρδόπουλος συνδυασμόν. Μετά του κυρίου τούτου διϊστάμεθα πολιτικώς, περιπλέον δε έχω και αφορμάς οικογενειακάς. Εν τούτοις ενόμισα ότι έπρεπε να υποστηρίξω τον συνδυασμόν τούτον 1) διότι ο κ. Μπαρδόπουλος εξ απαλών ονύχων καταμέμφεται των τοοπικών κομμάτων και αποδίδει την στασιμότητα του τόπου εις την κακοποιόν τούτων επίδρασιν, 2) διότι ο κ. Μπαρδόπουλος φαίνεται εναρμονιζόμενος προς τας νέας Λαϊκάς ροπάς και 3) διότι φρονών ότι η περί τον κ. Μπαρδόπουλον ομάς θέλει εξυποηρετήσει λυσιτελέστερον τα συμφέροντα του τόπου. Εν τέλει προστήθημι ότι θα ήμην διατεθειμένος να παράσχω ακεραίαν την υποστήριξίν μου και προς πάσαν άλλην όμάδα ήτις θα ενεφορείτο υπό των αυτών οίων και ο κ. Μπαρδόπουλος αρχών” [“Σημαία” 16/10/1929]

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΖΑΛΜΑ

Ο Πάνος Γ. Ζαλμάς ως ανεξάρτητος υποψήφιος κοινοτικός σύμβουλος, δημοσιεύει στις τοπικές εφημερίδες διακήρυξη και προγραμματικές θέσεις: “Με την πεποίθησιν ότι αι τοπικού συμφέροντος εκλογαί, ως είναι αι κοινοτικαί τοιαύται, δεν πρέπει να έχουν ποτέ κομματικόν χαρακτήρα και με τον άδολον σκοπόν να συντελέσω και εγώ εις την ευόδωσιν των τοσούτον οπισθοδρομησάντων κοινοτικών μας ζητημάτων, εδέχθην να εμφανισθώ ενώπιόν σας ως ανεξάρτητος υποψήφιος κοινοτικός σύμβουλος. Διότι μόνον υπό τοιαύτην προϋπόθεσιν είναι δυνατόν να έχη υπόστασιν τινά η έννοι ατης ανεξαρτησίας. Δεν χρειάζονται γνώσεις μεγάλαι ή πείρα μακρά δια να γνωρίση κανείς τας ανάγκας της κοινότητός μας. Ο ηλεκτροφωτισμός της, απαραίτητος πλέον δια την εν καλή σχετικώς αναλογία προοδευτικήν εξέλιξί ν της, ή κάποια, εφ’ όσον οι πόρφοι της το επιτρέπουν, ρυμοτομία της, μέλλουσα να διευκολύνη την ηλεκτροφώτησιν, η εις μεγαλείτερον βαθμόν ύδρευσίς της και η επαύξησις των πόρων της σχετικώς και προς τον αυξηθέντα πληθυσμόν της και τας διαρκώς εντεινομένας ανάγκας της είναι στοιχειώδες, κατ’ εμέ, καθήκον παντός κοινοτικού συμβουλίου. Αρκεί να μη έχη ούτος την ψυχήν του δούλην και να μη θέτη δεσμά εις την συνείδησίν του, ώστε να δύναται να επιτελή τα καθήκοντά του με σεβασμόν μεν προς τα πρόσωπα, αλλά και με αντικειμενικήν εκτίμησιν των πραγμάτω, μετά παρρησίας και σθένους, όσα εμπρέπουσιν εις άνδρας ευλαβουμένους την δημοσίαν γνώμην, αλλά και εαυτούς.
Υπό τοιαύτην άποψιν δεν βλέπω ποίαν θέσιν δύναται να έχη το κόμμα εις τοιούτου είδους εκλογάς. Οταν μάλιστα τούτο δεν είναι ένωσος ατόμων εξυπηρετούντων γενικωτέραν τινά πολιτικήν ιδεολογίαν, συνηνωμένων προς άλληλα δια της αυτής κεντρικής πολιτικής και ηθικής αρχής και διοικούμενον υπό του εκάστοτε αρίστου των ομοφρονούντων ή τουλάχιστον ακολουθούντων τας δημοσία εξενεχθείσας και παρ’ αυτών ασπαστάς γενομένας γνώμας πολιτικού τινός ανδρός, αλλ’ όταν, ως τούτο συμβαίνεις εις τα τοπικά κόμματα, είνε άθροισμα ανθρώπων φερομένων τυφλώς και χωρίς συνείδησιν όπισθεν οιουδήποτε τοπάρχου οδηγούντος τούτους πότε εδώ και πότε εκεί, ουχί τουλάχιστον όπου τείνεουν αι τυχόν υπάρχουσαι πολιτικαί αυτού πεποιθήσεις, αλλ’ όπου εκάστοτε φυσά ο άνεμος του ατομικού αυτού συμφέροντος. Τοιαύται ενώσεις δεν είναι πλέον πολιτικά κόμματα. Είνε πολιτικός εξανδραποδισμός, αληθής πολιτική και ηθική πανώλης. Εν τοιαύτη δε περιπτώσει η τυχόν επιτυχία μου ως κοινοτικού συμβούλου παύει να με ενδιαφέρει ως κατάκτησις πολιτικού αξιώματος. Ως αγών όμως κατά της λύμης των τοιπικών κομμάτων με ενδιαφέρει τα μέγιστα. Οσον αφορά το μέτρον της παρούσης εκλογής νομίζω ότι το παρελθόν εκάστου υποψηφίου είναι αψευδής διδάσκαλος περί του μέλλοντος. Εν συγκρίσει δε προς το παρόν παρέχει ασφαλή την κρίσιν της περί εκάστου εκτιμήσεως. Και θέλω να πιστεύω ότι οι συμπολίται μου θ’ αναγνωρίσουν, ότι οι εν τω παρελθόντι αγώνες μου δίδουν το δικαίωμα να υπολογίζω επό της εκτιμήσεώς των” ([“Σημαία” 18/10/1925]

ΝΕΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Στη συνέχεια ανακοινώνονται οι “υποψήφιοι κοινοτικοί σύμβουλοι του υπέρ των τοπικών συμφερόντων ανεξαρτήτου συνδυασμού Μεσσήνης” που είναι οι Φώτης Βακαλόπουλος, Γεώργιος Βαλσαμάκης, Νικόλαος Γιαννόπουλος, Νικόλαος Κόλλιας, Δημήτριος Μπιζίμης, Λεωνίδας Πετρόπουλος, Ιωάννης Πουλόπουλος, Νικόλαος Ρούτσης, Αντώνιος Σακελλαρόπουλος” [“Σημαία” 20/10/1925]
Την ίδια ημέρα ανακοινώνεται πληροφορία για ανεξάρτητο συνδυασμό: “Καθ’ α ευχαρίστως πληροφορούμεθα εις τας επικειμένας κοινοτικάς εκλογάς, θέλει κατέλθη εν Μεσσήνη εις τον εκλογικόν αγώνα ομάς ανεξαρτήτων αποτελουμένη εκ των κ. κ. Δημ. Χρόνη, Ιω. Κούτη και Ανδρ. Παναγοπούλου, γνωστών δια τα προοδευτικά και ανεξάρτητα αυτών φρονήματα ως και δια τας πολυτίμους υπηρεσίας τας οποίας προσέφερον εις την Φιλοπρόοδον Ενωσιν και τον Μουσικογυμνασικόν Σύλλογον. Δια την απόφασίν των ταύτην συγχαίρομεν τους φιλοπροόδους τούτους κυρίους εγκαρδίως” [“Σημαία” 20/10/1925].
Και ακολουθεί κοινή διαφήμιση με τίτλο “υποψήφιοι κοινοτικοί σύμβουλοι Μεσσήνης” σε συνδυασμό που συμμετέχουν οι Πολυζώης Κρασσακόπουλος, Δημήτριος Αθανασόπουλος, Ιωσήφ Σχουμάχερ, Κωνσταντίνος Κουτσαϊμάνης, Αθανάσιος Γέρουλας, Γρηγόριος Δασκαρόλης, Μιχαήλ Πολυδούρης, Γεώργιος Πολυχρονέας, Γεώργιος Καρελάς, Γεώργιος Φεσσάς, Σπήλιος Ποτηρόπουλος, Δημ. Νικολόπουλος (Λυβαίος) [“Σημαία” 23/10/1925]
Ο πολιτευτής Μεσσήνης Κώστας Πάικου Καλαμαριώτης σε διακήρυξη “προς τους συμπολίτας των κοινοτήτων της επαρχίας Μεσσήνης” τους καλεί να ψηφίσουν τους “άριστους”: “Εις τας κοινοτικάς εκλογάς θα κατέλθω και εγώ, ως κάθε πολίτης, δια να δώσω την ψήφον μου εις τους αρίστους των συμπολιτών μου, άνευ πολιτικού χρώματος, Την σύστασιν αυτήν λαμβάνω την τιμήν να κάμω και προς όλους τους συμπολίτας μου, καθ’ όσον φρονώ, ότι τα κοινοτικά εν γένει ζητήματα πρέπει να μένουν μακράν των πολιτικών αγώνων, τα δε πολιτικά πάθη να θάπτωνται εις τα σύνορα της κοινότητος” [“Θάρρος” 23/10/1925]
ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
Τα αποτελέσματα φέρνουν στο κοινοτικό συμβούλιο υποψηφίους από διάφορους συνδυασμούς καθώς ανακοινώνεται ότι: “Ανεδείχθησαν τακτικά μέλη της πλειοψηφίας οι κ. κ. Δημ. Αθανασόπουλος δια ψήφων 617, Γ. Φεσσάς 485, Π. Καρελάς 433, Σ. Ποτηρόπουλος 417, Θ. Πανόπουλος 412, Στ. Ζαλμάς 411, Π. Κρασσακόπουλος 400, Π. Χατζόπουλος 374. Τακτικά της μειοψηφίας οι κ. κ. Αθ. Γέρουλας με 337, Ι. Σχουμάχερ 333, Δ. Χρόνης 331 και Δ. Νικολόπουλος 331” [“Θάρρος” 30/10/1925].
Αυτό που έχει να παρατηρήσει κάποιος είναι πως η διάκριση “πλειοψηφία-μειοψηφία” δεν αντιστοιχεί σε συνδυασμούς αλλά αναφέρεται σε πρόσωπα, ενώ οι κοινοτικοί σύμβουλοι είναι 12 και… δεν πρόκειται για λάθος. Αν επιστρέψουμε στους συνδυασμούς θα διαπιστώσουμε ότι οι μεγαλύτεροι έχουν ισάριθμους υποψηφίους, ενώ 12 σύμβουλοι εμφανίζονται και στη συνέχεια. Αυτό οφείλεται σε ένα περίεργο εκλογικό σύστημα και είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι η “Σημαία” στις οδηγίες προς τους ψηφοφόρους με βάση υπουργικές εγκυκλίους αναφέρει ότι οι ψηφοφόροι πρέπει να γράψουν στα ψηφοδέλτια τόσα ονόματα όσοι και οι εκλεγόμενοι και να μην… ασχολούνται με το ποιοί θα εκλεγούν: “Πρώτα πρώτα πρέπει να γνωρίζουν οι εκλογείς των κοινοτήτων ότι εις κάθε ψηφοδέλτιον ο εκλογεύς θ’ αναγράψη εις το ψηφοδέλτιόν του τόσα ονόματα υποψηφίων όσος είναι ο αριθμός των εκλεκτέων συμβούλων. Εάν π. χ. μια Κοινότης εκλέγει πέντε συμβούλους, ο εκλογεύς θ’ αναγράψη εις το ψηφοδέλτιόν του πέντε ονόματα υποψηφίων. Τα ονόματα πέραν του αριθμού πέντε αναγραφομένων δεν θα λαμβάνωνται υπ’ όψει. Οσοι λοιπόν οι εκλεγόμενοι σύμβουλοι, τόσα ονόματα θα αναγράφονται. Πέντε είναι οι εκλεκτέοι; πέντε ονόματα θα αναγράφονται. Οκτώ είναι οι εκλεκτέοι; οκτώ θ’ αναγράφονται. Τώρα ποίοι θα ανακηρυχθούν τακτικοί και ποίοι αναπληρωματικοί, τούτον δεν είναι έργον του εκλογέως. Αυτό είναι έργον του δικαστικού αντιπροσώπου και της εφορευτικής επιτροπής” [“Σημαία” 24/10/1925]
Από συγκρίσεις και με αποτελέσματα σε άλλες κοινότητες φαίνεται ότι είχαν καθοριστεί αριθμοί “πλειοψηφίας” και “μειοψηφίας” συγκεκριμένοι ανάλογα με τον αριθμό των κοινοτικών συμβούλων. Εν προκειμένω εκλέγονταν ως “πλειοψηφία” οι 8 πρώτοι και αναπληρωματικοί τους ορίζονταν κάποιοι (συγκεκριμένοι στον αριθμό) από αυτούς που ακολουθούσαν σε ψήφους. Οι επόμενοι εκλέγονταν ως “μειοψηφία” 4 σύμβουλοι και ορίζονταν (συγκεκριμένοι και πάλι στον αριθμό) αναπληρωματικοί τους. Με αυτό τον τρόπο προσπαθούσαν να διασφαλίσουν ότι δεν θα έπαιρναν το σύνολο των εδρών από ένα συνδυασμό αν εμφανιζόταν αυτός συμπαγής. Η αντίστοιχη ρύθμιση του νόμου ΔΝΖ΄ του 1912 με τον οποίο δημιουργήθηκαν οι κοινότητες, προέβλεπε ότι οι ψηφοφόροι έγραφαν ονόματα σε αριθμό που αντιστοιχούσε στα 2/3 των εκλεγομένων, ακριβώς για να διασφαλισθεί ότι δεν θα εκλέγονταν από μια παράταξη.
Τις επόμενες ημέρες εμφανίζεται στις τοπικές εφημερίδες ένα ευχαριστήριο του Παν. Χατζόπουλου: “Αισθάνομαι την υποχρέωσιν όπως δημοσία εκφράσω τας ευχαριστίας μου προς όλους ανεξαιρέτως τους εκλογείς της Κοινότητος Μεσσήνης οίτινες ενθέρμως υποστηρίξαντές με με περιέβαλον δια της εμπιστοσύνης τους εκλέξαντές με Κοινοτικόν Σύμβουλον υπόσχομαι εις τους αγαπητούς συμπολίτας μου ότι θα αφιερώσω όλας μου τας δυνάμεις ίνα φανώ αντάξιος της ανατεθείσης μοι εντολής. Θα υπεραμυνθώ των συμφερόντων της Κοινότητός μου κατ΄απαντός υπονομευτού, όποιος δήποτε και αν είναι αυτός. Είμαι δε βέβαιος ότι θα φέρω εις πέρας το βαρύ τούτο έργο το οποίον μοι ανέθεσεν η εμπιστοσύνη των συμπολιτών μου” [“Σημαία” 1/11/1925]

ΟΙ ΚΟΙΝΟΤΑΡΧΕΣ

Σύμφωνα με το νόμο οι πρόεδροι των κοινοτήτων εκλέγονταν κάθε χρόνο με εκλογή μεταξύ των μελών τους και για να εκλεγεί κάποιος για δεύτερη συνεχή χρονιά θα έπρεπε να πάρει τα 2/3 των ψήφων.
Φαίνεται ότι μέσως μετά τις εκλογές υπήρξαν παραιτήσεις καθώς ως πρόεδρος της Κοινότητας το 1926 εμφανίζεται ο Αλεξ. Μπαρδόπουλος (1926) [“Σημαία” 18/8/1926] που δεν είχε αρχικά εκλεγεί.
Το 1927 εκλέγεται ως πρόεδρος ο Ιωσήφ Σχουμάχερ, αντιπρόεδρος Σπηλ. Ποτηρόπουλος ενώ κοινοτικοί σύμβουλοι εμφανίζονται οι Πολύβιος Κρασσακόπουλος, Γεώργιος Φεσσάς, Στέφανος Ζαλμάς, Γεώργιος Πολυχρονέας, Παν. Χαντζόπουλος, Ευστάθιος Καμπούκος, Π. Καρελάς, Αλεξ. Μπαρδόπουλος, Ευστ. Τσάμης, Κ. Κουτσαϊμάνης [“Σημαία” 21/8/1927]. Οπως φαίνεται από τα ονόματα υπήρξαν και άλλες παραιτήσεις καθώς εμφανίζονται νέα πρόσωπα.
Το 1928 εκλέγεται πρόεδρος ο Σπήλιος Ποτηρόπουλος, αντιπρόεδρος ο Πολύβιος Κρασσακόπουλος και ως κοινοτικοί σύμβουλοι εμφανίζονται οι Κων. Κουτσαϊμάνης, Δημ. Χρόνης, Μιχ. Πολυδούρης, Στεφ. Ζαλμάς, Δημ. Κοκκίνης, Γεωρ. Πολυχρονέας, Ευστ. Καμπούκος, Αθ. Γέρουλας, Μίμης Νικολόπουλος [“Θάρρος” 14/8/1928].
Ο Σπήλιος Ποτηρόπουλος εκλέγεται πρόεδρος και το 1929 [“Θάρρος” 18/8/1929] αλλά το Σεπτέμβριο γίνονται νέες εκλογές στις οποίες εκλέγεται πρόεδρος ο Παν. Κορκονικήτας [19/9/1929].
Παρατηρούμε ότι στις εκλογές του 1925 θέτει υποψηφιότητα ο Φώτιος Βακαλόπουλος που δεν εκλέγεται ούτε σύμβουλος, ενώ δεν θέτει υποψηφιότητα ο Παν. Κορκονικήτας που επανέρχεται το 1929 και εκλέγεται πρόεδρος. Και οι δύο είχαν διατελέσει πρόεδροι της κοινότητας σε διάφορες περιόδους κατά το διάστημα 1916-1925. Το 1925 μάλιστα ο Βακαλόπουλος ήταν πρόεδρος μέχρι την ημέρα των εκλογών.

[Φαναρτζήδεςα στα μπεζεστένια, έργο που έφερνε τη σφραγίδα του Σπήλιου Ποτηρόπουλου, ξεκίνησε το 1927 και ολοκληρώθηκε τα επόμενα χρόνια – Φωτο από το αρχείο του Ν. Ρούτση]