Στο δημοσίευμα σχετικά με το δάνειο του Δήμου Παμίσου το 1879 και σε μια παράγραφο που αναφερόταν στη δημαρχοντία του Δημήτρη Μερλόπουλου, αναφερόταν ότι αυτός ήταν “πρώτος εξάδελφος και φίλος του βουλευτού κ. Αντωνοπούλου”. Η συγγένεια φυσικά και έχει ενδιαφέρον, αλλά αυτό κυρίως εστιάζεται στο πρόσωπο του βουλευτή. Ο Σπήλιος Αντωνόπουλος υπήρξε σημαντική προσωπικότητα με καταγωγή από το Νησί, εκλεγόμενος (με μικρά διαλείμματα) ως βουλευτής (επαρχίας) Μεσσήνης για 32 χρόνια. Δεν γνωρίζουμε που γεννήθηκε, κάποιοι διατείνονται στην Τρίπολη. Εκείνο το οποίο όμως γνωρίζουμε είναι πως επρόκειτο για το γιό της αδελφής του Γεώργιου Δαρειώτη, του οποίου υπήρξε “πολιτικός κληρονόμος” στο Νησί και την επαρχία Μεσσήνης και εθεωρείτο “Νησιώτης”. Αντίπαλος κατά βάση του Αλέξανδρου Κουμουνδούρου διετέλεσε πολλές φορές υπουργός και στη δύση της ζωής του Γενικός Επίτροπος Επικρατείας στο Ελεγκτικό Συνέδριο από 1888 έως 26/7/1891 που πέθανε. Σύμφωνα με το βιογραφικό στην ιστοσελίδα του Ελεγκτικού Συνεδρίου, είχε γεννηθεί το 1821 και η πολιτική του πορεία περιγράφεται συνοπτικά ως εξής: “Διετέλεσε Βουλευτής Μεσσήνης στη Δ΄ Βουλή (1854-1856) στην Ε΄ Βουλή (1856-1859), στη ΣΤ΄ Βουλή (1859- 1860) στη Β΄ Εθνοσυνέλευση (1862-1864) στη Β΄ Βουλή (1868-1869) στην Ε΄ Βουλή (1873-1874) στη ΣΤ΄ Βουλή (1874-1875) στη Ζ΄ Βουλή (1875-1879) στην Η΄ Βουλή (1879-1881) στη Θ΄ Βουλή (1881-1885) και στην Ι΄ Βουλή (1885-1886), Αντιπρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου (1866-1867) Υπουργός Ναυτικών στην Κυβέρνηση Δημ. Βούλγαρη από 2/11/1865 έως 6/11/1865, Υπουργός Παιδείας στην Κυβέρνηση Επαμ. Δεληγεώργη από 13/11/1865 έως 4 28/11/1865, Υπουργός Δικαιοσύνης στην Κυβέρνηση Δημ. Βούλγαρη από 11/9/1868 έως 25/1/1868, Υπουργός Δικαιοσύνης στην Κυβέρνηση Επαμ. Δεληγεώργη από 26/2/1877 έως 19/5/1877, Υπουργός Εσωτερικών στην ίδια Κυβέρνηση από 30/4/1877 έως 19/5/1877 και Υπουργός Δικαιοσύνης στην Κυβέρνηση Θεοδ. Δηληγιάννη από 19/4/1885 έως 6/10/1885. Απεβίωσε το 1891”.

Για τη ζωή του αντλούμε χρήσιμες πληροφορίες από τις αθηναϊκές εφημερίδες την εποχή του θανάτου του.

ΤΟ “ΑΣΤΥ”

Στο φύλλο της 27/7/1891 το (αθηναϊκό) “Αστυ” γράφει: “Απεβίωσε ενταύθα εις των ανωτάτων του Κράτους λειτουργών, ο παρά των Ελεγκτικώ Συνεδρίω γενικός επίτροπος της Επικρατείας Σπήλιος Αντωνόπουλος, υποκύψας εις την ασθένειαν εξ ής έπασχεν από ικανού χρόνου και το βάρος της ηλικίας.
Ο Αντωνόπουλος, καταγόμενος εκ διακεκριμένης οικογενείας της Μεσσήνης, ανεψιός δ’ εκ μητρός του αοίδημου γερουσιαστού Δαρειώτου, εξεπαιδεύθη εν Γερμανία, αποσταλείς υπότροφος της κυβερνήσεως. Επανελθών εις την Ελλάδα μετά το πέρας των σπουδών του, διωρίσθη γραμματεύς διοικήσεωφς, είτε δε γραμματεύς εν τω υπουργείω τούτω διαδεχθείς εν τη θέση εκείνη τον νύν πρωθυπουργόν κ. Δηλιγιάννην.
Ο Αντωνόπουλος πολιτευόμενος εν τη επαρχία Μεσσήνης διαρκώς ως αντίπαλος του αειμνήστου Κουμουνδούρου, ετιμήθη πολλάκις υπό της εμπιστοσύνης των συμπολιτών του, εκλεχθείς βουκευτής προ της μεταπολιτεύσεως και μετ’ αυτήν και πληρεξούσιος. Διετέλεσε πολλάκις υπουργός επί της Δικαιοσύνης, επί της πρώτης, τω 1885, πρωθυπουργίας του κ. Δηλιγιάννη.
Ο κ. Τρικούπης εκτιμών την απαραδειγμάτιστον χρηστότητα και την υπηρεσιακήν εμπειρίαν του Αντωνοπούλου ενεπιστεύθη εις αυτόν, άμα κενωθείσαν, την θέσιν του γενικού επιτρόπου παρά τω Ελεκγτικών Συνεδρίω, εν ή διετέλεσεν μέχρι του θανάτου του.
Η κυβέρνησις άμα ειδοποιηθείσα περί του θανάτου του Αντωνοπούλου, απεφάσισεν όπως η κηδεία του τελεσθή δημοσία δαπάνη, εις ένδειξιν τιμής επί ταις παρασχεθείσαις αυτού υπηρεσίας προς την πατρίδα, και το Ελεκγτικόν δε συνέδριον, καθ’ ά μανθάνομεν, θέλει εκδηλώσει καταλλήλως το πένθος του επί τω θανάτω του Αντωνοπούλου κατά την αύριον γενησομένην κηδείαν του.
Ο Σπήλιος Αντωνόπουλος ήτο μειλίχιος τους τρόπους, πρότυπον δε χρηστότητος και ειλικρινείας. Απέθαναν εν ηλικία 73 ετών, τετιμημένος δια του παρασήμου των Ανωτέρων Ταξιαρχών”.

Η “ΝΕΑ ΕΦΗΜΕΡΙΣ”

Την ίδια ημέρα η “Νέα Εφημερίς” δημοσιεύει ανάλογο κείμενο αναγγελίας του θανάτου και μικρό βιογραφικό αλλά κάπως διαφορετικότερες πληροφορίες στις σχέσεις του με τον Κουμουνδούρο: “Υπερεβδομηντακοντούτης απεβίωσε χθες καταληφθείς υπό δεινής νόσου, εξ ής έπασχεν από ικανού χρόνου, ανήρ εκ των διαπρεψάντων εν τη νεωτέρα πολιτική ιστορία της Ελλάδος, ο Σπήλιος Αντωνόπουλος γενικός επίτροπος της Επικρατίας παρά των Ελεγκτικών Συνεδρίω, ανήρ ευγενής, συμπαθής, μειλίχιος και σεμνός το ήθος. Ο μακαρίτης εκ διακεκριμένης μεσσηνιακής οικογενείας καταγόμενος, ανιψιός δ’ εκ μητρός του αοίδημου προύχοντος της Μεσσηνίας γερουσιαστού Δαρειώτου, εξεπαιδεύθη ως υπότροφος της κυβερνήσεως εν Γερμανία, επανελθών δ΄εκείθεν επεδόθη εις την διοικητικήν υπηρεσίαν, διατελέσας κατά σειράν γραμματεύς εν τω υπουργείω των εσωτερικών, τμηματάρχης μέχρι του 1871, και γενικός γραμματεύς κατόπιν, μεθ’ ό επολιτεύθη εν τη ιδιαιτέρα επαρχία του Μεσσηνία πάντοτε αντιπολιτευθείς τον αείμηνηστον Κουμουνδρούρον εν τη γενική πολιτική, αλλά πολλάκις συμπράξας επαρχιακώς μετ΄εκείνου, διότι ανεγνώριζεν ο ευφυέστατος εκείνος πολιτικός αδιαφιλονίκητον επιρροήν του Αντωνοπούλου εν Μεσσήνη, διαρκώς εκλεγομένου βουλευτού. Τρις διετέλεσν ο μακαρίτης υπουργός, πρώτην φοράν ως υπουργός των Εσωτερικών, είτα ως υπουργός Δικαιοδύνης και τελευταίον κατά την κατά το 1885 πρωθυπουργίαν του κ. Δηλιγιάννη πάλιν ως υπουργός της Δικαιοσύνης. Προ διετίας αποσυρθείς της πολιτικής διωρίσθη υπό της κυβερνήσεως του κ. Τρικούπη, γενικός επίτροπος της Επικρατείας εν των Ελεγκτικών Συνεδρίω, όπου υπηρέτησεν μετ΄ακεραιότητος και δραστηριότητος μέχρι του θανάτου του. Καταλείπει εν πένθει σύζυγον προσφιλεστάτην βαρέως φέρουσαν την απώλειαν πολυτίμου συζύγου. Η κηδεία γίνεται σήμερον την 5ην μ. μ. ώραν δαπάνη της κυβερνήσεως, εις ένδειξιν εκτιμήσεως των τοσούτων προς το έθνος υπηρεσιών του, δι άς είχε τιμηθεί και δια του παρασήμου των ανωτέρων ταξιαρχών”.

Η “ΠΑΛΛΙΓΕΝΕΣΙΑ”

Λίγες ημέρες αργότερα, η εφημερίδα “Παλιγγενεσία” δημοσιεύει εκτενή νεκρολογία: “Φυσιογνωμία ευγενής, προσωπικότης διακεκριμένη, ο Σπήλιος Αντωνόπουλος εκηδεύθη προ ημερών, προπέμποντος παντός ό, τι ‘εξοχον κέκτηται η ελληνική πρωτεύουσα.
Η δράσις αυτού εν τη πολιτεία, δεν ήτο κοινή τις και άμοιρος παντός κλέους αλλά φέρουσα εν πολλοίς καταφανή τα ίχνη υγιούς παιδείας, ήν εκτήσατο εν Γερμανία, δείκνυσι φύσιν ού τυχούσαν, πνεύμα διορατικότητος και πρακτικότητος έξοχον, διάνοιαν γιγνώσκουσα τας ανάγκας και τας δυνατάς συνθήκας του έθνους, όπερ δια των υπηρεσιών του εκέκλητο να υπηρετήση. Υπό το αυστηρόν αυτού εν τη υπηρεσία βλέμμα εκρύπτετο αδαμάντινος χαρακτήρ, βράχος ακλόνητος, καθ’ ού εθραύοντο και τ αμανιωδέστερα κύματα των παρακλήσεων των οικείων. Είτε ως απλούς υπάλληλος εν τω υπουργείω, είτε ως βουλευτής, είτε και ως υπουργός, ένα μόνον είχεν υπό γραμμόν των ενεργειών του, το καθήκον, το συμφέρον της Πατρίδος. Ως μέλος της εθνοσυνελεύσεως δεν κατείχετεο υπό της σπασμωδικώς καταλαβούσης τότε ακατασχέτου και αγόνου ρητορείας, αλλά σώφρων όσον και νουνεχής, σταθμίζων τας περιστάσεις και τα πρόσωπα, κατώρθωσε μεταξύ των ολίγων να διακριθή δια το μεμετρημένον και σθεναρόν εν τη συντομία του ύφος του λόγου, να επιβάλληται δε μετατρέπων πολλάκις τας της πείσμονος ως κακοτρόπου παιδίου εθνοσυνελεύσεως εκείνης γνώμας, και να θεωρείται ως ειδικότης εις παν ό, τι αφεώρα την διοίκησιν του τόπου.. Αλλ’ η αληθής αυτού πολιτειακή δράσις η φέρουσας αποτετυπωμένον ως λαμπρόν εκμαγείον το έντιμον και ακέραιον του χαρακτήρος του ήτο η εν τω Κοινοβουλίω. Η πατρίς αυτού Μεσσήνη εγίγνωσκε είπερ τις και άλλος κάλλιον οποίος πλούτος προτερημάτων περιέβαλλε το ευκλεές αυτής τέκνον και δια τούτου ουδέποτε έλειψε να αποστείλη αυτόν εις την Βουλήν. Την τοιαύτην όμως εμπιστοσύνην ήν εδείκνυε προς αυτόν η πατρίς του, εγίγνωσκε ν’ ανταποδίδη δι’ ευεργετικής υπέρ του καθόλιου συμφέροντος της Ελλάδος ενεργείας οι δε εν τη Βουλή αυτού λόγοι εισίν αψευδές μαρτύριον της ωρίμου αυτώ κρίσεως, της πολυτίμου πείρας, ήν επί δεκάδας ετών εμ τη δημοσί αυπηρεσία αναστρεφόμενος απέκτησε και της φιλοπάτριδος και πλήρους ιερού ενθουσιασμού καρδιας του. Τοιαύτα φέρων εν τη φαρέτρα αυτού εφόδια άνευ επιδείξεως, αλλ’ αθορύβως και σθεναρώς εργαζόμενος δεν ηδύνατο ή να ελκύση την προσοχήν των αρχηγών των κομμάτων, και να θεωρείται η πρόσληψις αυτού εις οινοδήποτε υπουργείον ως στοιχείον δυνάμενον να προσδώσει άπειρον εθνικόν σθένος και δια τούτο βλέπομεν αυτόν επανειλλημένως υπουργόν των Ναυτικών, των Εκκλησιαστικών υπό τον Επ. Δεληγεώργη, είτε δε και της Δικαιοσύνης υπό τον Βούλγαρην. Στώμεν εν τη υπουργία ταύτη. Είναι το ευκλεέστερον σημείον της πολιτικής αυτού σθαδιοδρομίας. Επρόκειτο να τεθή εις ενέργειαν ο νόμος περί ισοβιότητος των δικαστών, ληγούσης της προθεσμίας του νόμου περί της οικεί αβουλήσει του υπουργού παύσεως αυτών. Οποίαι δυσχέρειαι, οποίαι αντιζηλίαι και πόθοι έμελλον φυσικώ τω λόγω ν’ αναπτυχθώσι και εν μέσω οποίου κυκεώνος παρακλήσεων, ικεσιών και πιέσεων ευρέθη εκ μέρους πολιτικών φίλων, οικείων και συγγενών.
Αλλ’ η καταιγίς δείκνυσι τον ικανόν κυβερνήτην, η δε σπανία διαύγεια και διορατικότης, ήν επέδειξε περί την εκλογήν των προσώπων, μεταξύ των οποίων την σήμερον πλείστοι εκπροσωπούσιν αυθεντίας εν τω νομικώ κόσμω, ανέδιξεν αυτόν οίος αδέκαστος και ακέραιος χαρακτήρ ήτο, η δε σιγή και η παράλειψις των συνήθως και απαραιτήτων φωνών μεμψιμοιρίας των δήθεν παραγκωνισθέντων, μαρτυρεί μετά πόσης αμεροληψίας ενήργει εις απάσας αυτού τας αποφάσεις, και ήτις παρέμεινεν αυτώ καθόλον τον βίον παροιμιώδη, και όταν εσχάτως υπό την πρώτην πρωθυπουργίαν του νυν πρωθυπουργού κατέσχε και πάλιν το εδώλιον του υπουργού legere quod aget ήτο το σύμβουλον των ενεργειών του και πάσαι αυτού αι πράξεις φέρουσι αποτετυπωμένην την σφραγίδα του αξιώματος τούτου. Ουδεμίαν των αποφάσεων αυτού καταλιμπάνων εις χείρας άλλους, αλλ’ αυτός αυτοπροσώπως δρων εν μέσω παντοίων δυσχερειών, καθ’ ών έχει να παλαίσει πας πολιτευόμενος και δη εν Ελλάδι, εξετέλη ευόρκως το καθήκον, όπου η πατρίς αυτού έτασσεν αυτόν, είτε εν τω κοινοβουλίω, είτε εν άλλη δημοσία υπηρεσία και την του γενικού επιτρόπου της Επικρατείας, ήν και τελευτών εκέκτητο. Πάντοτε πρώτος όπου εννόει αυτόν ικανόν να δράση, ακούραστος εν τη εργασία, ήν και μέχρι των τελευταίων στιγμών μετά θρησκευτικής ευλαβείας εξετέλει, ουδέποτε υποχωρών εις απαιτήσεις, αίτινες δεν συνεβάδιζον προς το γενικόν συμφέρον, κατώρθωσε να κρατήση την σημαίαν, ήν το πρώτον, ότε ερρίφθη εν τη πολιτική παλαίστρα, ύψωσεν υπερηφάνως, ακηλίδωτον, άσπιλον, και να πέση ως ο έσχατος στρατιώτης εν τω πεδίω του καθήκοντος και της εργασίας, καταλιπών μίαν και μόνην περί αυτού γνώμην, την οποίαν πας πολιτευόμενος θα εζήλου, την του εντίμου και ακεραίου πολιτευτού.
Αλλ’ ατυχώς τοσούτος επίζηλος πλούτος ιδιωτικών και δημοσίων αρετών παρήλθε και αυτός ως και τόσοι άλλοι χωρίς να τάμη ιδαίν οδόν χωρίς να καταλίπη καταφανή τα ίχνη της επ’ αγαθώ της πατρίδος του, ως ανέμεινε πας τις. Αλλ’ έκαστος ανήρ φέρει αποτετυπωμένον τον χαρακτήρα και τον τύπον των χρόνων, καθ΄ούς ακμάζει, η δε δράσις του Σπήλιου Αντωνοπούλου δεν ηδύνατο να είναι παρά τοιαύθτη η οποία ήτο. Πολίτευμα εις άκρον συγκεντρωτικόν, ως παρετήρησε και ο φίλτατος, κράτιστος δε πολιτειολόγος κ. Φλιγαΐτης εν τω επικήδειω αυτού λόγον, δεν δύναται παρά να είναι σκόπελος καθ’ ού ναυαγεί προσκρούσασα πάσα ιδιωτική αντενέργεια όσον έξοχος και αν είναι αύτη”.

ΜΙΑ ΤΡΑΓΩΔΙΑ

Ο Μίμης Φερέτος στη σημαντική δουλειά που έχει κάνει για την ανάδειξη άγνωστων πτυχών της μεσσηνιακής ιστορίας αναφέρει (“Μεσσηνιακά Νέα” φύλλο 94) ότι ο Σπήλιος Αντωνόπουλος είχε γράψει και τραγωδία η οποία ανέβηκε σε θεατρικές σκηνές. Πρόκειται για την τραγωδία “Αγαθοκλής ο Μεσσήνιος”, εμπνευσμένη από τους αγώνες των Μεσσηνίων κατά των Σπαρτιατών. Ο Αγαθοκλής ήταν από τους μεγαλύτερους ήρωες της Αμφείας. Αντίγραφο της τραγωδίας δεν έχει βρεθεί.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ

Ολα τα δημοσιεύματα αναφέρουν ως τόπο καταγωγής του Αντωνόπουλου τη Μεσσήνη, κάνοντας σύνδεση με τον Γεώργιο Δαρειώτη ο οποίος πέθανε το 1860. Λίγα χρόνια ενωρίτερα, το 1854, ο Αντωνόπουλος είχε ξεκινήσει την πολιτική του καριέρα με “προίκα” την πολιτική επιρροή του Δαρειώτη που του εξασφάλισε επιτυχίες απέναντι σε ισχυρούς τοπικούς αντιπάλους. Παρ’ όλα αυτά και παρά το γεγονός ότι διετέλεσε υπουργός σε κρίισιμα υπουργεία, παραμένει άγνωστος στον τόπο στη “σκια” του μεγάλου του αντιπάλου Αλέξανδρου Κουμουνδούρου. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός της συγγενικής του σχέσης του Αντωνόπουλου με την οικογένεια Μερλόπουλου, καθώς μάλιστα ο ανηψιός του Παναγιώτης (γιός του πρώτου ξαδέρφου του Δημήτριου Μερλόπουλου δημάρχου Μεσσήνης) εξελέγη βουλευτής το 1892 για πρώτη φορά (ένα χρόνο μετά το θάνατο του Αντωνόπουλου) και διετέλεσε πολλές φορές υπουργός…

[Στη φωτογραφία απόσπασμα από τα πρακτικά της Β’ Εθνοσυνέλευσης (1862-1864) μετά την έξωση του Οθωνα στο οποίο φαίνεται ότι ο Σπήλιος Αντωνόπουλος ως πληρεξούσιος Μεσσήνης, είχε θέσει υποψηφιότητα για τη θέση του αντιπροέδρου]