“Τελευταία πράξη” της σχολικής ζωής η μεγάλη εκδρομή, αυτή που εδώ και κάτι χρόνια καθιερώθηκε ως η “πενταήμερη”. Μεγάλη ιστορία για εκείνη την εποχή, οι εκτός Μεσσήνης παραστάσεις ήταν ελάχιστες. Στα χωριά μας (… όσοι είχαμε), κάτι εκδρομές στο δημοτικό σε Στούπα και Μυστρά και στο γυμνάσιο σε Πύλο και Μεγαλόπολη, στην Καλαμάτα για φροντιστήριο. Και πιτσιρικάς μακριά στο “κλεινόν άστυ” στα πολύ μικρά χρόνια, με τον παππού σε οικογενειακά… γεγονότα (Περιστέρι, Ηλιούπολη) και τον πατέρα μου με το φορτηγό που πήγαινε σταφύλια από το Βασιλίτσι (αν θυμάμαι καλά) στην Αθήνα για λογαριασμό της Ενωσης. Στο τελευταίο ταξίδι μάλιστα έχει μνήμη στη μνήμη μου ότι ήταν οι μέρες που παιζόταν αν θα πάει ή όχι ο Κούδας στον Ολυμπιακό, στην κεντρική αγορά συζητούσαν μόνον αυτό, ήταν καλοκαίρι του 1966. Μετά από 6 χρόνια το μεγάλο ταξίδι της εκδρομής στη Μακεδονία με κέντρο εξόρμησης τη Θεσσαλονίκη. Σπουδαία υπόθεση για τα σχολικά πράγματα, που είχαν αλλάξει από την εποχή που τοποθετήθηκε γυμνασιάρχης (του εξατάξιου τότε γυμνασίου) ο Πάλλης και η σύζυγός του Παπαχαρίση, έχουν φύγει πλέον από τη ζωή. Πολύ σημαντική αλλαγή, έπνευσε άνεμος “φιλελευθερισμού” στο σχολείο μετά την ακρότατα αυταρχική θητεία του Αλειφέρη που θα μείνει αξέχαστη για όσους πέρασαν τότε από το σχολείο. Ηταν ένας κλειστός και περίεργος άνθρωπος, τον θυμάμαι όταν έμενε στη Δαγρέ όλο το απόγευμα ζωγράφιζε στο δωμάτιό του. Με είχε “χρεώσει” να του αγοράζω εφημερίδα, μου έδινε τα χρήματα στο χέρι αλλά όταν επέστρεφα να του δώσω την εφημερίδα και τα ρέστα δεν άνοιγε, του τα έριχνα κάτω από την πόρτα. Η αυστηρότητα πέραν των ορίων ακόμη και της εποχής, είχε και απάντηση καθώς οι μεγαλύτεροι και ταλαιπωρημένοι δεν τον άφηναν… σε χλωρό κλαρί. Σκηνές απείρου κάλλους να μπουκάρει στον εξώστη του “Σινε Παρκ”, να ρίχνει ο μηχανικός τα φώτα και να ακολουθεί ποδοπάτημα του… εφοδεύοντος από το πλήθος… παρανόμων. Νύχτα είχε σταματήσει να κυκλοφορεί και βεβαίως έβγαζε όλη την αντίδραση στο σχολείο. Γυρίζοντας πίσω το χρόνο βλέπω περισσότερο έναν “φοβισμένο” άνθρωπο που έβγαζε την ανασφάλειά του στον τρόπο διεύθυνσης του σχολείου. Με τον ερχομό του ζεύγους Πάλλη – Παπαχαρίση (νομίζω ότι υπήρχε μια ενδιάμεση προσωρινή θητεία), τα πράγματα άλλαξαν ριζικά, το σχολείο ανάσανε και είδαμε καινούργια πράγματα. Φιλελεύθερο πνεύμα στη διαχείριση των πραγμάτων (αν και δεν γλυτώσαμε την εβδομαδιαία εκ περιτροπής αποβολή όταν κάναμε χοντρό χουνέρι στο μακαρίτη Κωνσταντόπουλο και δεν μαρτυράγαμε το δράστη) και σχολικές πρωτοβουλίες. Η επιλογή της Μακεδονίας ως προορισμού στην εκδρομή ήταν επιλογή τους καθώς αν θυμάμαι καλά είχαν σχέση καταγωγής ή θητείας στην περιοχή. Οργανωθήκαμε στα μέτρα της εποχής, το μαλλί είχε μεγαλώσει ελέω… πνεύματος και αποφοίτησης, τα κορίτσια με τις ποδιές υποχρεωτικά, η παρέα είχε νοικιάσει μια φωτογραφική μηχανή από του μπαρμπα Γιώργη τον Τασσόπουλο για να απαθανατίσει στιγμές της εκδρομής. Το ταξίδι ατελείωτο, από τον… παλιότερο του παλιού δρόμο μέχρι την Αθήνα, από εκεί και πάνω γολγοθάς. Στάση στα Τέμπη, και ποιός δεν έχει φωτογραφία από τη γέφυρα εκείνη την εποχή. Νύχτα στο ξενοδοχείο, πρέπει να ήταν από αυτά της εποχιακής λειτουργίας κοντά στη θάλασσα και έξω από την πόλη. Υπνος κατά ομάδες σε… πολύκλινα και φυσικά σε πτέρυγες αρρένων και θηλέων με τους καθηγητές να κρατάνε καραούλι. Και πήγαινε η νυχτερινή πλάκα σύννεφο χωρίς να παίρνουν χαμπάρι οι… διαδρομοφύλακες. Γιατί κάποιοι αίλουροι πηδάγανε από μπαλκόνι σε μπαλκόνι και έκαναν αναρριχήσεις στους ορόφους με τη χρήση σεντονιών, σπάζοντας το… εμπάρκο. Που να κοιμηθείς τη νύχτα, όλο το ξενοδοχείο στο πόδι καθώς ουκ ολίγοι είχαν βαλθεί και τράβαγαν συνεχώς τα… καζανάκια με το θόρυβο να φθάνει παντού καθώς η ηχομόνωση δεν διεκδικούσε και… βραβείο. Την τελευταία έγινε το έλα να δεις, μαξιλαροπόλεμος γενικευμένος από δωμάτιο σε δωμάτιο, τον άλλον τον βγάλαμε με τις… σαπουνάδες από το μπάνιο και το βάλαμε στα πόδια. Την πλήρωσε ο καθηγητής που άνοιξε τον πόρτα γιατί άκουγε τη φασαρία και τον πλάκωσε ο παθών με το μαξιλάρι νομίζοντας ότι ήταν κάποιος από εμάς, ευτυχώς άνευ συνεπειών. Τρομάζανε να μας βάλουν για ύπνο κάθε βράδυ. Αυτή βεβαίως ήταν και η νυχτερινή διασκέδαση καθόσον η ποτοαπαγόρευση ήταν δεδομένη αλλά κάποιοι φρόντιζαν να προμηθετούν λάθρα, ενώ δεν είχε… “Βερύκοκα”, Λαδάδικα και κλάμπινγκ αλλά εγκλεισμό στο ξενοδοχείο με τις… κότες. Την ημέρα εκπαιδευτικές εκδρομές και επισκέψεις. Πολεμικό Μουσείο, Αγιος Δημήτριος, Μονή Βλατάδων, δυτικά μέχρι την Εδεσσα και τους καταρράκτες, ανατολικά μέχρι την καβάλα με στάση στους Φιλίππους. Μέρη που επισκεφθήκαμε τα χρόνια που τα παιδιά μας ήταν φοιτητές στη Θεσσαλονίκη, αναζητώντας τα σημεία που είχαν μείνει στη μνήμη μας, τα εγγόνια μου παίζουν τώρα στη Μονή Βλατάδων. Τα νερά στην Εδεσσα, η “ψαρίλα” στο λιμάνι της Καβάλας, το άγνωστο θέατρο Φιλίππων, εικόνες που αποτυπώθηκαν στα φίλμ της φωτογραφικής μηχανής, όσο είχαμε χρήμα να… αγοράζουμε. Και η επιστροφή πάλι ολοήμερη, γεμάτη αναμνήσεις με το τέλος του μαθητικού ονείρου καθώς μετά από εκεί ξεκινούσε ο γολγοθάς των εξετάσεων. Που γίνονταν το Σεπτέμβρη και είχαμε ένα “αγχωμένο καλοκαίρι” μέχρι να φθάσουμε στην Πάτρα και να ξεκινήσει η διαδικασία…

[Στη φωτογραφία ο γυμνασιάρχης Πάλλης στην Εδεσσα, πλαισιωμένος από το Στάθη, τον Περικλή, το Γιώργο και τον Πέτρο (όρθιους), τον Παναγιώτη, την αφεντιά μου τον έτερο Παναγιώτη (καθιστούς) και το Νίκο (ξαπλωμένο)]