Ηλίας Μπιτσάνης

9-12-2020

“Ο Δημητριόλος με το μπουκέτο στο πέτο” έγραφε στο σχόλιό του ο “Αλέξης Ζορμπάς” και… βρήκα μια τέτοια φωτογραφία στο λεύκωμα των ΓΑΚ Μεσσηνίας.
(Σημ. όπως αναφέρεται και στα ΓΑΚ, η φωτό είχε δημοσιευθεί στην εφημερίδα ΠΑΜΙΣΟΣ τ.14-1997  και την είχε παραχωρήσει ο Γιάννης Θεοδωρόπουλος. Στην φωτογραφία φαίνονται οι: Γιώργος Καντιάνης, Βασίλης Φιλιόπουλος, Νίκος Πετρόπουλος, Ανδρέας Φιλιόπουλος, Ντίνος Φωτόπουλος)

Την έκοψα για να την μεγαλώσω ώστε να διακρίνεται και έτσι δεν μπορείτε να δείτε το κόντραστ: Τους άλλους Νησιώτες με τα σκούρα τους και “σοβαρά” κουστούμια και το Νίκο Πετρόπουλο με “αμερικάνικου ύφους” δικό του. Η πρώτη είδηση που εντοπίζω στη “Σημαία” (21/1/1921) χαρακτηρίζει τον καλλιτέχνη σπουδαίο αλλά και “ιδιότροπο”. Πρόκειται για μια συναυλία στο Νησί με τη συμμετοχή και Γερμανών μουσικών, στο κτήριο του 1ου Δημοτικού Σχολείου (μετέπειτα Αγροτική Τράπεζα). Ενδεχομένως τότε είχε επιστρέψει στο Νησί ο Πετρόπουλος, καθώς οι συμπατριώτες μας τον εκλέγουν παμψηφεί πρόεδρο της Φιλαρμονικής. Στην αναγγελία υπάρχουν τα ονόματα των καλλιτεχνών: “Το προσεχές Σάββατον θα δοθή περί ώραν 9 μ. μ. καλλιτεχνική εσπερίς εν Μεσσήνη υπέρ της Φιλαρμονικής. Ετέρα απογευματινή προεσπερίς θα δοθή την Κυριακήν. Αμφότεραι αι καλλιτεχνικαί συναυλίαι θα δοθούν εν τη μεγάλη αιθούση του Α’ Δημοτικού Σχολείου. Τας συναυλίας θα διευθύνη ο παγκοσμίου φήμης καλλιτέχνης μανδολίστας και μελωδός των δημοτικών ασμάτων μας κ. Νίκος Πετρόπουλος τη ευγενεί συμπράξει των Γερμανών μουσικών κ. κ. Καρόλου Χάινριχ πιανίστα, Ηλία Καπαγιαννίδη βιολοντσελίστα, Αλφρέδου Βιλδ βιολίστα και της πιανίστας Ελισάβετ Καπαγιαννίδη. Εις την συναυλίαν θα παιχθούν πιάνο, τετράσχορδον, βιολοντσέλον, μανδόλα, μανδολίνον και μπάντζιο (ινδικόν όργανον). Αι τιμαί των εοισητηρίων ωρίσθησαν ως εξής: Θέσις διακεκδιμένη δρ. 10, θέσις Α’ δρ. 5, την Κυριακήν δε δια τους μαθητάς η θέσις δρ. 2. Οι Νησιώται κατορθώσαντες να πείσωσι τον ιδιότροπον καλλιτέχνην να διευθύνη τας συναυλίας, θα διέλθωσι αληθείς ώρας ψυχαγωγίας ενωτιζόμενοι της μεγάλης αυτού τέχνης. Ο κ. Πετρόπουλος εξελέγη παμψηφεί και πρόεδρος της εν Μεσσήνη Φιλαρμονικής”.

Η “κριτική” από τον ανταποκριτή της “Σημαίας” (με αρχικά Μ. Μ) είναι αποθεωτική (31/1/1921): “Τη ευγενή πρωτοβουλία του προέδρου της Φιλαρμονικής και παγκοσμίου φήμης καλλιτέχνην μανδολίστα κ. Ν. Πετροπούλου εδόθη απόψε η προαγγελθείσα καλλιτεχνική εσπερίς, αι εκ της οποίας εισπράξεις διετέθησαν υπέρ της Φιλαρμονικής. Το πρόγραμμα της καλλιτεχνικής εσπερίδας εις την οποίαν παρευρέθη αθρόα η πόλις της Μεσσήνης, ήτο πλούσιον και εκλεκτόν από έργα των διασημοτέρων μουσουργών της Ευρώπης και εκλεκτάς συνθέσεις του καλλιτέχνου κ. Πετροπούλου, Η εκτέλεσις των μουσικών συνθέσεων υπήρξεν άψογος. Ο κ. Πετρόπουλος εδικαίωσε πλήρως την κρατούσαν περί αυτού παγκόσμιον φήμην και επί ώρας εκράτησε αδιάπτωτον το ενδιαφέρον της εκλεκτής ομυγύρεως με την αθάνατον μανδόλαν του. Ιδιαιτέραν εντύπωσιν προεκάλεσε η ρωμάντζα εις τας όχθας του Παμίσου, το “Σαμπάχ ταξίμ” έρωτος στεναγμοί, οι ηνωμένοι συρτοί χοροί, το Σμυρνέικο ταξίμ, ύμνος προς τον Απόλλωνα και ο Ολυμπος εμνευσμέναι μουσικαί συνθέσεις του κ. Πετροπούλου. Κατλα την διάρκειαν της εσπερίδας η δνις Σ. Κυριακού απήγγ3ειλε μετά πολλής τέχνης και χάριτος τον Γκιόνην και την Γκιόναν, η δνις Βούλη Χίνου επίσης μετά τέχνης και χάριτος το Θαύμα, αμφότερα ποιήματα του κ. Πετροπούλου. Εν τέλει υπό τας ενθουσιώδεις επευφημίας των παρισταμένων επαίχθη ο “Γιός του αητού” και ούτω έληξεν η αλησμόνητος εσπερίς. Ο κ. Πετρόπουλος εδέχθη τα συγχαρητήρια όλων δια την μεγάλην επιτυχίαν της εσπερίδος. Η Θαυμασία συναυλία επαναλαμβάνεται και σήμερον”.

Ο Πετρόπουλος μένει στη Μεσσήνη και αναπτύσσει μια σειρά από δραστηριότητες. Ενα μήνα αργότερα αναλαμβάνει εκστρατεία δενδροφύτευσης του λόφου της Αγίας Παρασκευής και δίνει συναυλίες σε διάφορα μέρη (στην ειδησεογραφία αναφέρεται η Θουρία) για να καλυφθεί το κόστος. Το Μάιο δέχεται ευχαριστίες από το Σύλλογο “Αγίας Αικατερίνης” (της μικρής εκκλησίας της πόλης, γιατί “δια της συμπράξεώς του και εν γένει καλλιτεχνικής του οργανώσεως, καταρτίσας χορό εκ δεσποινίδων και μικρών μανδολινιστών, συνετέλεσεν ώστε η δοθείσα υπέρ του ναού της Αγίας Αικατερίνης την παρελθούσαν Κυριακήν, να στεφθεί υπό πλήρους επιτυχίας και να μείνη αλησμόνητος ταυτοχρόνως”.

ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Ενα χρόνο αργότερα (10/5/1922) στη “Σημαία” δημοσιεύεται εκθειαστική “κριτική” για τη συναυλία που δίνει στη Λαϊκή Σχολή οργανωμένη από το Σύλλογο Εμποροϋπαλλήλων. Το κείμενό της υπογράφει ο πρόεδρός του Δ. Οικονομόπουλος που χαρακτηρίζει τον Πετρόπουλο… σύγχρονο Ορφέα: “Προχθές την Κυριακήν το εσπέρας εν τη ηλεκτροφωτίστω αιθούση της Λαϊκής Σχολής εδόθη η των εμποροϋπαλλήλων συναυλία υπό την διεύθυνσιν του παγκοσμίου φήμης καλλιτέχνουν κ. Νίκου Δ. Πετροπούλου. Ουδεμία περιγραφή δύναται να δώση ακριβή και σαφή εικόνα τουη ύψους του μουσικού ταλάντου του μάγου αυτού καλλιτέχνουν. Η προχθεσινή συναυλία ανέδειξε αυτόν υπέροχον. Οθεν πολύ δικαίως τον ωνόμασαν Ορφέα της Νεώτερης Ελλάδος. Εάν η φαντασία δεν δύναται να συλλάβη πως ο μυθολογούμενος Ορφεύς εκίνη δια της λύρας του λίθους και δένδρα, αναχαίτιζε το ρεύμα των ποταμών και εξημέρωνε θηρία, τούτο δύνατια να κατανοήση ακούων και βλέπων τον κ. Πετρόπουλον. Ο εκεί παριστάμενος και ακροώμενος δεν έβλεπε παρά τον συμπαθή καλλιτέχνην καθήμεον ακίνητον και μεγαλοπρεπή κρατούντα την πολύτιμον μανδόλαν του, ήτις ενέκλειε εντός του κύτους της αγγέλους υμνούντας εξέπεμπε τους όντως μαγευτικούς αγγελικούς αυτής φθόγγους. Εκεί εν μέσω νεκρικής σιγής, διέκρινε τις και και εις τας λεπτοτάτας απηχήσεις του οργάνου την την αρμονίαν, το κάλλος και το ύψος της μουσικής τέχνης και επείθετο αδιστάκτως ότι το όργανον εις χείρας του κ. Πετροπούλου πράγματι ομιλεί. Εκεί αναμημνίσκεται τις τον Ορφέα. Ο κ. Πατρόπουλος εθαυμάσθη χειροκροτηθείς παταγωδώς. Προσεφέρθη δε αυτώ ωραία ανθοδέσμη υπό του κ. Οικονομοπούλου ως Προέδρου εξ ονόματος του Συλλόγου των Εμποροϋπαλλήλων. Η εσπερίς αυτή θα μείνη αλησμόνητος”.

ΣΤΗ ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΗ

Δυό μήνες αργότερα, επιστρέφοντας από το Λουτράκι σταματάει στη Μεγαλόπολη και αυτοί που τον φιλοξένησαν δημοσιεύουν στη “Σημαία” (20/7/1922)… λυρικές ευχαριστίες: “Ηυτύχησε η πόλις μας να ξενίση διερχόμενον ενταύθα και επιστρέφοντα εκ Λουτρακίου, τον παγκοσμίου φήμης καλλιτέχνην κ. Νικολ. Δ. Πετρόπουλον. Αι ολίγαι ημέραι ας είχε την ευαρέσκειαν να μας χαρίση δια της παρουσίας του, υπήρξαν δια την Μεγαλόπολιν ημέραι ψυχαγωγίας και αληθούς μουσικής απολαύσεως. Τα ωραία και δροσερά βράδυα που περάσαμε μαζί τουμ εν συνδυασμώ με τας συναρπαστικάς και μάγες νότες της μαντόλας του, μας ανύψωσαν εις μαγικούς ορίζοντας όπου η αρμονία της φύσεως, μας εστάλαξε στην κουρασμένη από τη μονότονη εδώ ζωλη ψυχή γλυκό βάλσαμο, Κατευδοώσαντες αυτόν μέχρι του σιδηροδρομικού σταθμού Μπιλαλίου, εξεφράσαμεν αυτώ τας απείρους μας ευχαριστίας για την δι’ ολίγας ημέρας μουσικήν απόλαυσιν, ήν μας εχάρισεν.

Λεων. Α. Τούντος φοιτητής Φαρμακευτικής. Παν. Γεωργόπουλος φοιτητής Νομικής, Ανδρ. Καραμπάτσος φοιτητής Νομικής, Κωνστ. Ζαρόγιαννης φοιτητής Νομικής και εφορ. Γραμματεύς, Αντ. Αδριόπουλος φοιτητής Νομικής, Ηλίας Ζ. Γιαννόπουλος φοιτητής Ιατρικής, Ηλ. Θ. Γιαννόπουλος σπουδαστής Πολυτεχνείου, Φωτ. Κυριακόπουλος τηλεγραφητής, Αλ. Θεοδωρόπουλος γραμ. Εφορείας”.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ

Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή (25/9/1922) δημοσιεύεται στη “Σημαία” η είδηση πως οργανώνει συναυλίες υπέρ των προσφύγων, με την παράλληλη δημοσίευση μικρής επιστολής του ιδίου: “Ο καλλιτέχνης κ. Ν. Πετρόποιυλος συγκινηθείς από την δυστυχίαν των προσφύγων, απεφάσισε να επιχειρήση ανά την Ελλάδα καλλιτεχνικήν περιοδείαν οι εκ της οποίας εισπράξεις θα διατεθούν αποικλειστικώς υπέρ των θυμάτων της Τουρκικής θηριωδίας”.

ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΔΕΙΕΣ

Μια “σύνοψη” της δραστηριότητας του Νίκου Πετρόπουλου (ενδεχομένως από τον ίδιο ή με στοιχεία από τον ίδιο) δημοσιεύεται μετά από χρόνια (11/11/1930), όπου αναγγέλει νέα περιοδεία για “φιλανθρωπικούς” σκοπούς. Οπως προκύπτει, στο διάστημα αυτό ζει και δραστηριοποιείται στο Νησί: “Ο ιδεώδης και ευγενής καλλιτέχνης κ. Πετρόπουλος, ήτο αδύνατον πλέον να παραμείνει εν Μεσσήνη αδιάφορος και άφροντις. Ευχαρίστως επληροφορήθημεν παρά του ιδίου ότι εντός ολίγου αναλαμβάνει και πάλιν την συνέχισιν του ιερού του αγώνος. Ο κ. Πετρόπουλος περιώδευε 25 ολόκληρα έτη την υφήλιον δίδων συναυλίας υπέρ των διαφόρων ταμείων Εθνικού Στόλου, Μακεδόνων, προσφύγων και εσχάτως υπέρ της εκπαιδεύσεως στη χώρα μας, εφωδιασμένος δε με τιμητικά έγγραφα Μητροπολιτών, υπουργών και όλων των επισήμων αρχών της Ελλάδος. Και υπέρ αυτού ακόμη του Ερυθρού Σταυρού της Αμερικής ειργάσθη αποθεωθείς υπό των Αμερικάνων. Ο κ. Πετρόπουλος είναι λαμπρός δια την χώραν ευεργέτης ουδείς βεβαίως αγνοεί το αγνόν του πατριωτικόν συναίσθημα και τας μεγάλας του θυσίας. Περί τα 5 εκατομμύρια έχει προσφέρει ως δωρεά εκ των συναυλιών του, Εχει δε άπειρα τιμητικά έγγραφα και τίτλους όλων των αρχών της Ελλάδος και ξένων. Πάντα δε ταύτα μαρτυρούσι περιτράνως ποίος είναι ο κ. Πετρόπουλος, ο αιθέριος αυτός καλλιτέχνης δια τον οποίον επί ολόκληρα έτη ησχολήθη όλος ο πανευρωπαϊκός Τύπος εξάρων την εθνικήν του αποστολήν και την αιθέριάν του τέχνην. Ο Εθνικός γίγας δια της νέας του καλλιτεχνικής περιοδείας θα αποβλέψη δια την αποκατάστασιν των ορφανών και πτωχών κορασίδων και την ενίσχυσιν των σχολικών ταμείων. Το ευγενές έργον του κ. Πετροπούλου είναι αφθάστου εμπνεύσεως. Ευχόμεθα δε από τα βάθη της καρδιάς μας εις τον εμπνευσμένον και ευγενή καλλιτέχνην μας όπως εν τη νέα σταδιοδρομία δρέψη νέας δάφνας” (11/11/1930)

ΠΑΛΙ ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Μετά από λίγους μήνες δίνει συναυλία και πάλι στην Καλαμάτα. Στην αναγγελία που δημοσιεύεται στη “Σημαία” διακρίνεται ευκρινέστερα το βασικό χαρακτηριστικό στην καλλιτεχνική δραστηριότητα του Πετρόπουλου, που είναι ουσιαστικά η “διασκευή” των δημοτικών τραγουδιών ώστε να “εκσυγχρονιστούν” μουσικά με τη χρήση νέων οργάνων: “Απόψε στο Τριανόν ο Νίκος Πετρόπουλος θα δώση την προαγγελθείσαν συναυλίαν του. Τον πεφημισμένον καλλιτέχνην τον άκουσαν και τον εθαύμασαν στην Αθήνα και σε πολλές άλλες επαρχιακές πόλεις της Ελλάδας. Τον άκουσαν και τον εθαύμασαν στην Αμερική, Ελληνες και Αμερικάνοι. Μόνον στην Καλαμάτα είνε ακόμη άγνωστος ο ξακουσμένος μανδολινίστας, για ν’ αόδειχθή άλλη μια φορά η αλήθεια του γνωστού αξιώματος ότι “ουδείς προφήτης εις την ιδίαν του πατρίδα κλπ.” Και όμως ο Μεσσήνιος αυτός καλλιτέχνης έχει να παρουσιάση μια ζηλευτή δράση. Κατώρθωσε να περισυλλέξει όλα τα τραγούδια της δημοτικής μας μουσικής, να τα αποκαθαρίση από τη σκουριά που άφησεν επάνω τους ο χρόνος και να τους δώσει το Ελληνικόν χρώμα που τους ταιριάζει. Υπάρχουν πολλοί που περιφρονούν κάθε τι το Ελληνικό. Αλλά άμα ακούσουν τον Πετρόπουλο, θα πεισθούν ότι τα Ελληνικά τραγούδια από τα πιο απλά ως τα πιό δύσκολα αναπαριστούν με την πλέον ελκυστικήν γοητείαν την Ελληνική ψυχή. Ο διαβολεμένος αυτός μανδολινίστας με την ασύγκριτη πένα του, ξέρει να μιλά στην ψυχή του ακροατή του, να τον ενθουσιάζη και να τον μαγεύη. Ισως κανείς άλλος Ελλην μουσικός δεν έχει αυτήν την δύναμιν. Αλλά μήπως είναι άφθαστος ο Πετρόπουλος μόνον εις την ερμηνείαν και την απόδοσιν της Ελληνικής Μούσης; Με την αυτήν δεξιοτεχνίαν ξέρει και δίνει ζωή και εις τα πλέον σοβαρά μουσικά έργα των ξένων. Αλλά για να μην θεωρηθώ υπερβολικός, καλώ κάθε δύσπιστο να τον ακούση απόψε στο Τριανό. Θα πεισθή τότε ότι όσα γράφονται για τον Πετρόπουλο είναι πολύ κατώτερα της αληθείας”.

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ

Η τελευταία μουσική του παρουσία εντοπίζεται στον αποκριάτικο χορό της νεολαίας Μεταξά (ΕΟΝ) για την οποία γράφει (13/3/1937) η “Σημαία”: “Μεγαλυτέραν μεγαλοπρέπειαν εις την χοροεσπερίδα έδωσε και η συμμετοχή του μεγάλου μας μαντολίστα κ. Νίκου Πετρόπουλου ο οποίος εις τα διαλείμματα έπαιξεν διάφορα μουσικά τεμάχια ιδικής του συνθέσεως. Εις τα τεμάχια «Ονειρώδης έρως» και «σάλπιγγες Γερμανικού εμβατηρίου» κυριολεκτικώς απεθεώθη”.

Η σειρά των δημοσιευμάτων που παρουσιάζεται δίνει μια εικόνα της δραστηριότητας του Νίκου Πετρόπουλου την εποχή του Μεσοπολέμου στη διάρκεια της οποίας για μεγάλα χρονικά διαστήματα έμενε στο Νησί. Αποτελούν μια μικρή “κατάθεση” για τον “ιδιότροπο” καλλιτέχνη που άφησε το δικό του “διακριτό” στίγμα στην κοινωνία της πόλης τη μακρινή εκείνη περίοδο. Και ίσως κάποιος στο μέλλον ασχοληθεί πιο συστηματικά…