Πριν αρχίσουν τα σχολεία το Σεπτέμβρη του 1961, φύγαμε για τον τέταρτο σταθμό της περιπλάνησης στην πόλη, στου Μουτρουζάνου (παρατσούκλι, Παναγιωτόπουλος το όνομα) , στη Ζαΐμη, δυτική προέκταση της Μητροπολίτου Χρυστοστόμου που οδηγούσε στην πανηγυρίστρα. Μεγάλο σπίτι αλλά… έμπαζε από παντού. Είσοδοι δύο από τη βόρεια πλευρά. Η μια του κτηρίου με μεγάλη εσωτερική σκάλα που δεν την χρησιμοποιούσαμε σχεδόν ποτέ παρά μόνο σε καμιά γιορτή. Η άλλη οδηγούσε στην αυλή και από εκεί σε μια πέτρινη σκάλα και βεράντα με μια κληματαριά και τις… προσθήκες: Κουζίνα και τουαλέτα σε… παράλληλη διάταξη, το χειμώνα χρειαζόσουν ομπρέλα για να πας εκεί που και οι βασιλιάδες πηγαίνουν μόνοι τους. Το υπόλοιπο σπίτι παρά την εξωτερική εμφάνιση σε κατάσταση ημιδιάλυσης με τσατουμάδες για μισοχωρίσματα και εμφανή τα καλάμια στα μπαλώματα του σοβά που είχε πέσει. Ξύλινο το πάτωμα, για λόγους ασφαλείας το μαγκάλι έμπαινε στην κουζίνα που ήταν επί τσιμέντου και περί αυτό διαβάζαμε, τρώγαμε και… χουζουρεύαμε ενδεδυμένοι καταλλήλως για την περίσταση. Το ισόγειο ήταν αποθήκη, εκεί ο μπάρμπα Μήτσος έβαζε σιτάρια, καλαμπόκια και άλλους καρπούς που καλλιεργούσε στον κάμπο. Με κίνδυνο να του τα πάρει καμιά βροχή. Οι σπιτονυκοκυραίοι μένανε δυτικά σε κάτι καλύβια, από δίπλα ο σταύλος με το άλογο και τα πρόβατα, δεν ήταν και η καλύτερη… γειτονία όταν έκανε ζέστη και φύσαγε νοτιάς. Καλοί άνθρωποι αλλά η ζωή τα έφερε στραβά. Ο γιός της οικογένειας ο Νώντας, στην πρώτη ομάδα του Παμίσου, δεν έδινε δεκάρα για την καλλιέργεια. Σιχτίριζε και πρόβλεπε σωστά ο μπάρμπα Μήτσος πως όταν φύγει δεν θα μείνει τίποτε. Ενα φεγγάρι ο Νώντας ασχολήθηκε με τις καλλιέργειες, μετά έπεσε στην “ασωτία”, χαρτί και χόρτο. Χάθηκε στη μετάφραση, πριν κάτι χρόνια όταν ακόμη είχε το βενζινάδικο ο συμμαθητής του ο Μήτσος ο “βιζντάγκας” στη Μπούκας, σταμάτησε δίπλα μου αλλά δεν με γνώρισε. Μου ζήτησε ένα δίφραγκο να βάλει καύσιμο στο “παπί” για να πάει στο χτήμα. Εκτοτε τον έχασα, κάποια στιγμή τον είδα στο πανηγύρι να τριγυρίζει τα καφενεία. Η Τζανή κένταγε ολημερίς τα σεμέν της αναμένοντας το πριγκηπόπουλο του παραμυθιού. Που δεν ήρθε ποτέ, εφυγαν οι γέροι, έμεινε μόνη της, χάθηκε ο Νώντας, τώρα τριγυρνάει σε κηδείες και μνημόσυνα για παρέα, καφέ και φαγητό, πηγαίνει παντού απρόσκλητα. Μοίρα σκληρή για ανθρώπους που περάσαμε δύσκολα αλλά όμορφα χρόνια. Σε ηλικία κοινωνικοποίησης όταν εγκατασταθήκαμε εκεί, ο ορισμός της γειτονιάς κοντά σε σημείο “κόμβο” (Ζαΐμη και Καπετάν Κρόμπα) στον οποίο κατέληγαν διάφορες διαδρομές. Στην ανατολική πλευρά τα Θωμοπουλέικα, γίναμε μια οικογένεια, μεγαλύτερα τα παιδιά από μένα (Παναγιώτης, Γιάννης, Νιόνιος, Τάσος), μόνο ο Αντρέας ήταν μικρότερος. Με είχαν υπό την υψηλή προστασία τους, και απόκοντα ο μπάρμπα Γιώργης, η κυρά Βάσω και η γιαγιά, η μάνα της. Μια φορά που είχε πλημμύρα, ο Γιάννης μας κουβάλαγε με μια σκαφίδα μέχρι την Καπετάν Κρόμπα για να πάμε σχολείο. Πιο πέρα στη γωνία του δρόμου η άλλη οικογένεια των Θωμοπουλαίων με το συνονόματο που θυμάμαι. Απέναντι κατά το βορρά ο μπάρμπα Γιώργης ο Ρωμανός (αδερφός του Γιάννη) που είχε εκείνη την εποχή το μπακάλικο κάτω από του Πλατάρου. Μεσολαβούσε ένας κήπος που έβαζε πατάτες ο Μουτρουζάνος και συνόρευε με άντρα με του Κουτρουμπούχου. Και από δίπλα του Σώκου, ένα διώροφο σπίτι με τη Γιωργία, την Ξένη και τα παιδιά. Κάποια στιγμή κάτι γκρινιάξαμε με την Ξένη και ως αντίδραση πήρα κάτι πέτρες και άρχισα να βομβαρδίζω το σπίτι. Με τσάκωσε ο πατέρας μου επί το έργον και θυμάμαι ακόμη το… ξυλοκόπημα (από τα ελάχιστα) και την τιμωρία του εγκλεισμού. Στη δυτική πλευρά ένας μικρός οφιοειδής δρόμος οδηγούσε σε ένα επίσης μικρό λάι με 2-3 σπίτια, η εικόνα και το όνομα Χαρλέπα μου έχει μείνει. Και το… λαίμωμα για τις αμυγδαλές μια από τις γυναίκες ήταν ειδική να χώνει το δάχτυλο στο ιώδιο και μετά με αυτό να ζουλάει τις αμυγδαλές. Πάντως από τότε… δεν με ενόχλησαν ποτέ. Παιδομάνι διαφόρων ηλικιών κάργα η γειτονιά, κατά τη Μητροπολίτου Χρυσοστόμου ο Μήτσος ο Βλαχόγιαννης με την Πάτρα, τα “Ρηγάκια”, οι Βασιλαδιωταίοι και πολλοί ακόμη μεγαλύτεροι από εμάς. Κατά την Καπετάν Κρόμπα στη βόρεια πλευρά τα Αδαμοπουλάκια, με το Μιχάλη ήμασταν συμμαθητές (αργότερα έγινε συνάδελφος του πατέρα μου στην Ενωση), ο Κώστας, ο Γιάννης. Αγρότης ο μπάρμπα Χρήστος, εκεί δοκίμασα για πρώτη ψητά φυστίκια. Πιο πάνω και απέναντι ο Κώστας ο Πετρουλάκης. Κατά τη νότια πλευρά το τοπίο ήταν… εχθρικό (πήγαινε ο πετροπόλεμος σύννεφο) και οι παρτίδες λίγες εκείνη την εποχή. Εμείς πηγαίναμε στο 3ο Δημοτικό και τα παιδιά εκείνης της εποχής στο 1ο Δημοτικό. Ομως δεν ήταν και λίγες οι φορές που παίζαμε στον ίδιο χώρο, στην πλατεία των Τριών Ιεραρχών. Τότε είχε μια ψηλή μάντρα με πεζούλι και κάτι σκαλάκια για να ανεβοκατεβαίνουμε. Αλλά και ψηλά δέντρα πίσω από αυτή, δεν θυμάμαι αν ήταν ευκάλυπτοι ή κάτι άλλο. Παιδομάνι διαφόρων ηλικιών και στη Λόντου που ξεκίναγε από την βόρεια πλευρά του σπτιού του μπάρμπα Τάση Λεκαδίτη, λίγο πιο πέρα διακλαδιζόταν και οι κλάδοι της οδηγούσαν στα Καρντασέικα. Από την αριστερή πλευρά του Μεντάκου με το μπαρμπα Μιχάλη και την κυρά Πολίτω και τα κορίτσια τους Ολγα, Σίτσα, Βούλα, Γιάννα. Με τη Σίτσα ήμουν συμμαθητής στο δημοτικό. Δίπλα το Παπαδημητροπλέικο με την Πάτρα και το Θόδωρο αλλά και το Μήτσο, μεγαλύτερο αδερφό από άλλη μάνα. Τον πειράζαμε αλλά στο σημάδι ήταν άφθαστος, μου έσκασε στο κεφάλι χαλίκι από την κάτω μεριά της πλατείας των Τριών Ιεραρχών στην πάνω, κοντά στη Μουλαβασίλη. Και απέναντι το Δημητρακοπουλέικο (Μπάλιος) με το Φίλιππα, την Κούλα και τα άλλα παιδιά, όλα μεγαλύτερα. Πιο πέρα και άλλα παιδιά, με κάποια από αυτά πηγαίναμε μαζί σχολείο. Το πιο συγκλονιστικό που έμεινε στη μνήμη μου, μερικές φορές θαρρώ πως το φαντάστηκα, από εκείνο το στενό ήταν ο θάνατος ενός περίπου συνομήλικου παιδιού που έπεσε από το αφηνιασμένο άλογο, δεν μπόρεσε να απομακρυνθεί και το έσουρε στους δρόμους. Σκηνές τραγωδίας, δράμα απερίγραπτο. Πιο πέρα σχεδόν απέναντι από τον κλάδο της Λόντου που έβγαζε δίπλα στου Κουτρουμπούχου, έμενε και ένας άλλος συμμαθητής μου, πήγαινε συχνά στο σπίτι, ο Βασίλης ο Κατσίποδας. Γνωριζόμασταν πριν πάμε σχολείο, ο μπάρμπα Γιάννης εμπορευόταν και τυποποιούσε σύκα σε τσαπέλες και κουτάκια στη Στέρνα. Σχεδόν απέναντι από το σπίτι του παππού, στην αποθήκη του μπάρμπα Σταύρου Λαμπρόπουλου. Το καλοκαίρι νοίκιαζαν ένα δωμάτιο που ήταν δίπλα στην αποθήκη και έμεναν, από εκεί είχαμε γνωριστεί, η κυρά Ιουλία ήταν και συγγενής της μάνας μου. Από δίπλα έμενε και ένας άλλο συμμαθητής ο Αρίστος ο Καγκαράκης. Αλλά και η κυρία Στέλλα η δασκάλα, αλλά δεν μας έκανε μάθημα και ο… αστικός μύθος έλεγε ότι… χειροτονούσε κανονικά. Παρά κάτω κατά τα Καρντασέικα έμενε η “Αρμένισα” όπως θυμάμαι να την λένε. Πρακτική της ιατρικής, η μάνα μου λέει πως με είχε γιατρέψει από τον πύρο. Στη λαϊκή σημαίνει πως όταν βγει ένα δόντι μπορεί να φουσκώσει και να κοκκινίσει το μάγουλο (ενδεχομένως οίδημα). Τη φωνάξανε στο σπίτι, έβαλε ένα κόκκινο πανί, από πάνω έκαψε κερί και… το σταύρωσε. Αυτό ήταν όλο, περδίκι. Οπως και τότε που κάτι είχα στραμπουλήξει, πήγα στην αυλή της, το κούνησε πέρα δώθε και έβαλε ένα κατάπλασμα με κρεμμύδι. Αλλο κατόρθωμα ήταν όταν έβαλε στη θέση του τον ώμο της αδερφής μου που είχε βγει με ένα τράβημα. Από του Κουτρουμπούχου το μπακαλικάκι ξεκίναγε ένας δρόμος, Νοταρά νομίζω πως τη λένε σήμερα. Διαγώνια υπήρχε και ένα άλλο μπακάλικο, του Καλαμαριώτη όπως λέγανε, μάλλον παρατσούκλι εκ καταγωγής ήταν. Και λίγο μακρύτερα στη βόρεια πλευρά του δρόμου το ελαιουργείο “Πάμισος”. Συνεταιριστικό, εταιρεία στην πραγματικότητα, κάποιοι γνωστοί του πατέρα μου ήταν μεταξύ των συνεταίρων ή συνεργατών. Αν δεν με απατά η μνήμη μου ήταν και ο Φώτης Αποστολόπουλος, της δασκάλας, και είχα πρόσβαση. Θυμάμαι τη μεγάλη φωτιά και το καζάνι, τις τσαντήλες και το υδραυλικό πιεστήριο που τις μπούρλιαζαν και εννοείται το καψαλιστό ψωμί με το λάδι, γιαυτό πηγαίναμε άλλωστε στην ημερήσια διερεύνηση μια περιοχής που πλέον είχε γίνει πολύ μεγάλη ως… ακτίνα δράσης. Το χειμώνα με το καλαθάκι για κάρβουνα στου Λότση, το καλοκαίρι πίσω από την καταβρεχτήρα και τα σκυλιά που μας κυνηγούσαν, στο χώρο της ζωοπανήγυρης άλλος πετροπόλεμος και… εκτοξεύσεις. Κατεβαίναμε τη Μητροπολίτου Χρυστοστόμου, στρίβαμε τη Ζωοδόχου Πηγής με τις αποθήκες και το μεγάλο σπίτι του Μισερλαίου, διασχίζαμε το Μετόχι όταν ο πατήρ Θεοδόσιος δεν είχε κατηχητική σύναξη στο χώρο που έμενε και βγαίναμε από πίσω, Οι μεγαλύτεροι προμηθεύονταν ασετιλίνη, άνοιγαν μια γουβίτσα όσο να χωράει ένα κουτί γάλα και έριχναν νερό, Εριχναν και την ασετιλίνη για να παραχθεί αέριο, τάπωναν στα γρήγορα τη γουβίτσα με ένα τρύπιο κουτάκι για να φεύγει το αέριο και μετά με ένα καλάμι που στην άκρη είχε αναμμένο στουπί (ή κάτι τέτοιο τέλος πάντων) προκαλούσαν εσωτερική ανάφλεξη και εκτόξευση. Μια φορά που νόμιζα πως ήταν… φόλα το μείγμα και πλησίασα, έφυγα με ένα ξεγερεμένο σημάδι στο κούτελο. Φτωχόσπιτα, αλλά και αρχοντικά με όλες τις αποχρώσεις ενδιάμεσα. Το μεγάλο εντυπωσιακό κτήριο Τζώρτζη που έμενε η κυρία Ελένη συνάδελφος του πατέρα μου με την οικογένειά της αλλά το εξερεύνησα αργότερα. Και απέναντι το αρχοντικό του Αβαρλή με τα χρωματιστά τζαμιλίκια και το ρόπτρο στην πόρτα. Το βαράγαμε συχνά τη νύχτα και το βάζαμε στα πόδια, μια αντίδραση στο απόκοσμο που απέπνεε ο χώρος. Τότε γνωρίσαμε και την τεχνολογία της πληροφόρησης: Ενα ραδιόφωνο Vega που μας συντρόφεψε χρόνια, το πήραμε λίγες ημέρες πριν τη δολοφονία του Λαμπράκη. Και όταν γυρίζαμε από το σχολειό κολλάγαμε το αυτί με αγωνία να μάθουμε τις εξελίξεις καθώς έδινε μάχη για τη ζωή. Μια γειτονιά, πραγματική γειτονιά, μείναμε σε αυτό το σπίτι μέχρι το 1964. Με ανθρώπους που νοιάζονταν ο ένας τον άλλον, χωρίς να λείπουν και οι πίκρες και οι αντιθέσεις. Ανθρώπινα άλλωστε, ποτέ και τίποτε δεν ήταν ιδανικό….