Αν το 1907 έγιναν οι τελευταίες εκλογές στο Δήμο Παμίσου, το 1914 έγιναν οι πρώτες στην Κοινότητα Μεσσήνης. Η θητεία των δημάρχων παρατάθηκε καθώς το 1912 ψηφίστηκε ο νόμος με τον οποίο κατακερματίζονταν οι μεγάλοι δήμοι και δημιουργούνταν οι κοινότητες, αλλά λόγω των πολέμων δεν έγιναν εκλογές. Με τη δημιουργία των κοινοτήτων ο Βενιζέλος επεδίωξε την αποδυνάμωση των ισχυρών τοπικών προσωποπαγών κομμάτων και την ενίσχυση των εθνικών χαρακτηριστικών νέων κομμάτων με πολιτική συνοχή. Οι εκλογές αυτές έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς εμφανίζονται συνδυασμοί “ανεξαρτήτων” σε αντιπαλότητα με τους “κομματικούς” που ως τέτοιοι αναφέρονται οι συνδυασμοί των τοπικών ισχυρών πολιτικών οικογενειών. “Ανεξάρτητοι” αλλά με πολιτική κατεύθυνση όπως θα φανεί σε συνέχεια. Για την Κοινότητα Μεσσήνης έχουμε ένα πλήθος στοιχείων με ονόματα, προγράμματα, αποτελέσματα κλπ. που δίνουν – από σκοπιά πάντα – μια πλήρη εικόνα των εκλογών. Το πλήθος των στοιχείων επιβάλει τη δημοσίευση σε συνέχειες.

ΖΥΜΩΣΕΙΣ

Μια ανταπόκριση από το Νησί στα τέλη Δεκεμβρίου 1913 δίνει μια ενθουσιώδη εικόνα για τις πρώτες ζυμώσεις για τη δημιουργία φιλελεύθερου συνδυασμού: “Η είδησις περί συνελεύσεως των Νησιωτών προς σύσκεψιν περί του τρόπου, καθ’ όν θα επιτευχθή η επικράτησις των εκ των σπλάχνων του λαού προερχομένων υποψηφίων κατά τας προσεχείς Κοινοτικάς εκλογάς μεταδοθείσα εις άπαντα τα λαϊκά στρώματα προυκάλεσε μιαν ασυνήθη προεκλογικήν συζητηκότητα, η οποία προσομοιάζει προς κοχλασμόν λαϊκού πάθους, η έκρηξις του οποίου θα επισημάνη τον ενταφιασμόν των κομματικών φατριών.
Επιστήμονες, βιοτέχναι, εργατικοί και προ πάντων οι αγροτικοί, οι πολιτική συνείδησις των οποίων είναι μάλλον παρθένος από τα μιάσματα της ρουτίνας, συνερχόμενους εις ομίλους συζητούν με ένα ενθουσιασμόν ανεκλάλητον περί του αγώνος κατά των κομματικών φεουδαρχών, η αφετηρία του οποίου σημειούται σήμερον δια της γενικής των Νησιωτών συνελεύσεως.
Η Μεσσήνη δεν υστέρησε εις τας εκδηλώσεις, οίτινες από πενταετίας παρατηρούνται καθ’ όλην την Ελλάδα υπέρ των Φιλελευθέρων ιδεών. Μάλιστα, δύναται τις ειπείν, επρωτοστάτησε, και αυτή πρώτη, ήτις ήτο η εστία του κομματισμού, ανέτρεψε τα είδωλά της. Δεν πρέπει συνεπώς να εκπλήττει ουδένα το επαναστατικόν κίνημα, το οποίον ασφαλώς θα στεφθή υπό πλήρους επιτυχίας προς τιμήν των Νησιωτών, προς δικαίαν τιμωρίαν των δια του κόμματος προαχθέντων και δια του κόμματος καταδυναστευόντων τον λαόν” (“Θάρρος” 29/12/1913).
Με τίτλο “Καλάμιοι διδαχθείτε από τους Νησιώτας” την ίδια ημέρα σε κύριο άρθρο το “Θάρρος” εκθειάζει τις πρωτοβουλίες που αναπτύσσονται στο Νησί και καλεί τους καλαματιανούς να πράξουν το ίδιο.
Λίγες ημέρες αργότερα ο αντιποκριτής επανέρχεται αναφερόμενος σε σύγκρουση “ανεξαρτήτων” και “κομματικών”: “Η προεκλογική ζύμωσις των τελευταίων ημερών είνε μεγάλη, απαρτιζομένη από δύο κυρίως στρατόπεδα. Το στρατόπεδον των ανεξαρτήτων και αυτό των κομματικών. Οι κομματικοί κινούσι γην και θάλασσαν όπως υπερισχύσωσι των ανεξαρτήτων. Οι κοινός κίνδυνος παρήγαγε μεταξύ των τους δεσμούς των “αμοιβαίων συμφερόντων”. Και δια τούτο βλέπει την εξαιρετικήν κίνησιν μεταξύ αυτών συνεννοουμένων, όπως δια της κοινής συμπράξεως εξασφαλίσωσι και ενταύθα και αλλαχού κομματικά κοινοτικά συμβούλια. Οι υποψήφιοι κοινοτικοί σύμβουλοι των κομμάτων θα ορισθώσιν εν τω δελτίω αναλόγως της κομματικής δυνάμεως εκάστου πολιτευομένου.
Ολα όμως ταύτα, όλοι οι υπολογισμοί ούτοι γίνονται χωρίς τον ξενοδόχον, όστις είνε ο λαός, εις την συνείδησιν του οποίου κυριαρχεί το πνεύμα της ανεξαρτησίας. Ο λαός της Μεσσήνης είναι αποφασισμένος ούτε ένα κομματικό σύμβουλο να μην εκλέξη, ετέθησαν δε μέχρι σήμερον ασφαλή τα θεμέλια της επιτυχίας και της λαϊκής κυριαρχίας.
Μέσα εις την πόλιν μας τουλάχιστον επικρατεί ρεύμα ανεξαρτησίας. Και το παρήγορον είνε ότι οι φάλαγγες των κομματικών διαρκώς αραιούνται. Η 9η Φεβρουαρίου θα παρουσιάση αποτελέσματα πρωτοφανή” (“Θάρρος” 8/1/1914).

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ

Την επόμενη ημέρα σε ρεπορτάζ της εφημερίδας οι τόνοι χαμηλώνουν και δίνεται μια εικόνα με τα πρώτα ονόματα από όλους τους συνσυασμούς: “Εξαιρετική ζύμωσις κατ’ αυτάς παρατηρείται εν γειτόαν Μεσσήνη προς σύμπηξιν κομματικών συνδυασμών υποψηφίων κοινοτικών συμβούλων. Πολλαί όμως δυσχέρεια παρατηρούνται προς οριστικήν αυτών συμπλήρωσιν ως εκ του κρατούντος πνεύματος ανεξαρτησίας παρά τοις εκλογεύσι, ένεκα του οποίου δεν φαίνεται να υπάρχη πολλή προθυμία προς συμμετοχήν εις τους κομματικούς συνδυασμούς προσώπων, τα οποία κρίνονται υπό των κομματαρχών ως κατάλληλα δια την υποψηφιότητα κοινοτικών συμβούλων υπό την σημαίαν των.
Μέχρι της στιγμής ταύτης φέρονται ως μέλη του συνδυασμού του Κουμουνδουρικού κόμματος οι κ. κ. Φεσσάς, Δ. Πονηρόπουλος, Επ. Λυμπερόπουλος δικηγόρος, Παν. Δουβόγιαννης, Κ. Μιχαλόπουλος, Ν. Ρούτσης, Ν. Τζώρτζης, Δημ. Αλμπάνης, του δε συνδυασμού του Μερλοπουλικού κόμματος οι κ. κ. Π. Κορκονικήτας, Αριστ. Στυλιανόπουλος, Πούλος Μαρκάκης, Γεωργ. Μπαρδόπουλος, Σωτηρ. Αναγνωστόπουλος, Κωνστ. Βεργόπουλος, Ιω. Ζαχαράκης, Γ. Πετρόπουλος. Υπό τον κ. Φωτ. Βακαλόπουλον ιατρόν εκτίθενται ως διαδίδεται, οι κ. κ. Δημ, Νέλλος, Ευστ. Καμπούκος και Βασ. Γιαννόπουλος.
Πλην όμως των κομματικών τούτων συνδυασμών, ως πληροφορούμεθα, κατηρτίσθη και συνδυασμός ανεξαρτήτων υποψηφίων θπό το όνομα “Ενωσις των Φιλελευθέρων” και αποτελούμενος από τους κ. κ. Δημ. Αργυροπούλου εμπόρου και μεγαλοκτηματίου, Παντελή Αβαρλή, δερματεμπόρου και διευθυντού υποδηματοποιείου, καθ΄υπόδειξιν του σωματείου των βυρσοδεψών και υποδηματοποιών, Παύλου Γαλανοπούλου εμπόρου και ταμίου του Εμπορικού Συλλόγου Μεσσήνης, Π. Καλαμαριώτου δικηγόρου, Εμμανουήλ Μιτυλιναίου ξυλεμπόρου καθ’ υπόδειξιν της Τεκτονικής Αδελφότητος Μεσσήνης, Κ. Πάστρα, εμπόρου γραμματέως του Εμπορικού Συλλόγου Μεσσήνης, Αθαν. Φιλιοπούλου εμπόρου και Αποστ. Χονδρού εμπόρου.
Αλλ’ εκτός των συνδυασμών τούτων θέλουσι εκτεθή και μεμονωμένοι υποψήφιοι λαϊκοί. Αι συμπάθειαι της κοινής γνώμης στρέφονται μάλλον προς του ανεξαρτήτους υποψηφίους, οίτινες πιστεύεται, και ότι τελικώς θέλουσι κατισχύση, των κομματικών τάξεων ολοένα αραιουμένου και αυξανομένου του ρεύματος των φιλελευθέρων αρχών” (“Θάρρος” 9/1/1914).

ΝΕΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ

Σε επόμενη ανταπόκριση καταγράφονται μια σειρά από ονόματα ανεξαρτήτων υποψηφίων κοινοτικών συμβούλων με τα χαρακτηριστικά τους: “Πλην των υπό το όνομα “Ενωσις των Ελευθέρων” εν συνδυασμώ εκτεθιμένων ανεξαρτήτων υποψηφίων κοινοτικών συμβούλων, ως τοιούτοι επίση ςεκτίθενται και οι κ. . Θεόδ. Γούνας ο γνωστός ποιητής και πλήρους εγκυκλοπαιδικής μορφώσεως εις εκ των ορμητικωτέρων υπερμάχων, των φιλελεύθερων αρχών και μισητής των πολιτικών τζακιών, Παν. Γ. Ζαλμάς δικηγόρος και διευθυντής της εν Νησίω εκδιδομένης εφημερίδος “Πάμισος”, δεξιώτατος του καλάμου χειριστής και αγνός αντικομματικός, ο Νικ. Καλογερόπουλος, ιατρός κοινωνικόν στοιχείον επιβολής, πνεύμα φιλελεύθερον, Κ. Δουβόγιαννης φοιτητής της Νομικής, νέςο ευπάιδευτος, θερμαινόμενος και αυτός υπό της αγάπης προς την πολιτικ΄ν ελευθερίαν και Δημ. Νικολόπουλος, δικηγόρος νέος μορφωμένος. Επίσης καθ΄υπόδειξιν του σωματείου καραγωγέων κετίθενται και οι κ. κ. Λεωνίδας Πετρόπουλος τόμπρος λαϊκός την ψυχήν και τα αισθήματα και Νικ. Ζολώτας. Δεν είναι δε μικρός και ο αριθμός των άλλων ανεξαρτήτων υποψηφίων. Η τοιαύτη ροπή δε της λαϊκής ψυχής είναι εύλογος καθ΄όσον τόσον οι εν συνδυασμώ, όσον και οι άνευ τοιούτου εκτιθέμενοι υποψήφιοι, κοινόν έχουσι τον σκοπόν και υπέρ της αυτής ιδέας αμύνοτναι. Φαίνεται ότι θα κρατήση πνεύμα εκλογής εν τω κύκλω των ανεξαρτήτων υποψηφίων χωρίς βεβαίως να απολείπεται και η προτίμησις τινών εκ των εν κομματικοίς συνδυασμοίς εκτεθειμένων αφού η αντίληψις των εκλογέων θεωρεί παρέχοντας τα εχέγγυα της ανεπηρεάστου ασκήσεως του αξιάματος του κοινοτικού συμβούλου” (“Θάρρος” 12/1/1914).

ΠΡΩΤΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ

Σε επόμενη ανταπόκριση γίνεται αναφορά σε συγκέντρωση του συνδυασμού “Ενωσις Ελευθέρων” στην οποία μιλούν βασικά της στελέχη και υποψήφιοι: “Εν τω κάτωθι της οικίας του κ. Ιω. Καλαμαριώτου ισογείω αιθούσει εγένετο χθες την πρωίαν η πρώτη πολιτική συγκέντρωσις των μελών της Τεκτονικής Αδελφότητος και του Σωματείου Βυρσοδεψών, Σανδαλοποιών και Υποδηματοποιών κατόπιν προσκλήσεως των υποψηφίων κοινοτικών συμβούλων της “Ενώσεως των Ελευθέρων”. Πρώτος ο υποψήφιος κ. Π. Καλαμαριώτης, δικηγόρος, δια θερμοτάτων εκφράσεων ηυχαρίστησε και συνεχάρη αμφότερα τα σωματεία φια την ενίσχυσιν, ήν δια της προτάσεως υπ’ αυτών ιδίων υποψηφίων και της ομοθύμου παρ’ αυτών υποστηρίξεως της “Ενώσεως των Ελευθέρων” παρέχουσιν εις τον αγώνα, όν αύτη ανέλαβεν υπέρ της αποκαταστάσεως της πολιτικής ελευθερίας του λαού, ακολούθως διεξήγησε δια βραχέων την θέσιν του θεσμού των κοινοτήτων και ανέπτυξε τας γενικοτέρας γραμμάς του προγράμματος το οποίον η “Ενωσις των Ελευθέρων” θέλει εφαρμόσει καλουμένη τυχόν εν τη διοκήσει της κοινότητος.
Μετά τον κ. Καλαμαριώτην ωμίλησεν ο κ. Κ. Πάστρας, γραμματεύς του Εμπορικού Συλλόγου Μεσσήνης, όστις δι’ ωραίας προσλαλιάς εχαιρέτησεν ως ευοίωνον την νέαν περίοδος πολιτικού βίου, ήν τα σωματεία εγκαινιάζουσιν εν Μεσσήνη δια της πρωτοβουλίας, αυτών εν τη υποδείξει ιδίων υποψηφίων, ετόνισε το ειλικρινές και ανιδιοτελές ενδιαφέρον, μεθ’ ού η Ενωσις των Ελευθέρων θέλει περιβάλει τας υποθέσεις της κοινότητος Μεσσήνης και κατέληξεν ευχαριστήσας το σωματείον των Τεκτόνων και λοιπόν βιοτεχνών επί τη τιμή ή την ηξίωσε προτείναν αυτόν ως υποψήφιον καίτοι μη ανήκοντα εις το σώμα αυτών.
Μετά τον κ. Πάστραν, ωμίλησεν ο κ. Δ. Αργυρόπουλος. εμπόρος, όστις απεφάσισε να μετάσχει της “Ενώσεως των Ελευθέρων” αφού προηγουμένως είχεν αποκρούσει συμμετοχήν τους εις τους κομματικούς συνδυασμούς. Ο κ. Αργυρόπουλος ανέπτυξε τας αγαθάς διαθέσεις υφ’ ών διαπνέονται υπέρ του τόπου οι υποψήφιοι της Ενώσεως των Ελευθέρων και συνέστησεν την ανάγκην της εντόνου εργασίας πάντων προς επιτυχίαν του αγώνος. Μετ’ αυτόν ωμίλησεν ο κ. Χονδρος ιατρός, εις εκ των αδιαλλάκτων εχθρών του κομματικού δεσποτισμού, όστις υπέδειξε δια παραστατικώτατον λόγων εις τα σωματεία, ότι η τιμή της επιτυχίας της Ενώσεως των Ελευθέρων πρωτίστως θα ανήκη εις αυτά λόγω της ηθικής συνδρομής ήν παρέχουσι ταύτα εις αυτήν.
Παρ’ όλων των υποψηφίων υπεδείχθη, ότι η “Ενωσις των Ελευθέρων” κατέρχεται εις τον αγώνα ολιγομελεστέρα του αριθμού των θέσεων των κοινοτικών συμβούλων της κοινότητος Μεσσήνης επί τω σκοπώ ΄να οι εκλογές δύνανται να συμπληρώσωσι τα ψηφοδέλτια αυτών και δι’ υποψηφίων, κατερχομένων εις τας κοινοτικάς εκλογάς υπό την σημαίαν της ανεξαρτησίας, αλλ’ εκτός της “Ενώσεως των Ελευθέρων” εκτιθεμένων, επειδή και ούτοι μάχονται υπέρ αυτής της ιδέας.
Η πολιτική αυτή μυσταγωγία πρέπει να χαιρετισθή μετ’ ενθουσιασμού παρά της υγιούς κοινής γνώμης ως η πρώτη ανεπιφύλακτος εκδήλωσις της ανταρσίας της λαϊκής ψυχής κατά του θεσμού της κομματικής διοικήσεως, ήν λαϊκήν ψυχήν επαρκώς αντιπροσωπεύουσι τα σωματεία των Τεκτόνων μας, των βυρσοδεψών μας και υποδηματοποιών, ως αποτελούντα τάξεις επαγγελματικάς εκ των πολυαριθμοτέρων και ζωτικοτέρων της πόλεώς μας” (“Θάρρος” 15/1/1914).

(Συνεχίζεται)

[Φωτογραφία στο σοδηροδρομικό σταθμό από κάποια επίσημη εκδήλωση στο Νησί κάπου στις αρχές του 20ου αιώνα – ΓΑΚ Μεσσηνίας, Αρχείο Σόλωνα Καντή]