“Στιγμές από την ιστορία του Νησιού” και σήμερα θα γράψουμε για μια άγνωστη στους πολλούς, αυτή του πρώτου μεταξουργείου που λειτούργησε σε σημείο που δεν γνωρίζουμε. Η αρχική πληροφορία προέρχεται από άρθρο του φίλου Δημήτρη Ζέρβα ο οποίος πριν από χρόνια έγραψε “η μεσσηνιακή χώρα, μετά την Επανάσταση, οικονομικά λειτουργεί και συγκεντρώνεται πρώτα γύρω από το Νησί, που είχε τότε σχεδόν διπλάσιο αριθμό κατοίκων από την Καλαμάτα. Εκεί γίνεται το πρώτο εργοστάσιο στην Ελλάδα. Την πληροφορία αντλούμε από τον Αλέξανδρο Μανσόλα, υπουργό Εσωτερικών επί Οθωνα. Πρόκειται για ένα μεταξουργικό εργοστάσιο που έγινε στη Νησί το 1837”.

ΙΤΑΛΟΙ ΣΤΟ ΝΗΣΙ

Στην πορεία είχαμε πολύ περισσότερες πληροφορίες από την εργασία της Μαρίας – Χριστίνας Χατζηιωάννου με τίτλο “Η τύχη των πρώτων Ιταλών μεταξουργών στο ελληνικό κράτος”. Οπως προκύπτει λειτούργησε για πρώτη φορά το 1838 στο Νησί. Πρόκειται για το δεύτερο εργοστάσιο στην Ελλάδα, το πρώτο είχε ιδρυθεί ένα χρόνο ενωρίτερα στη Σπάρτη, ο Μανσόλας δίνει ως χρόνο ίδρυσης και για τα δύο το 1837. Ιδρύθηκαν από τον Κωνσταντίνο Δουρούτη, ο οποίος γνώριζε καλά τα πράγματα στην Αγκώνα λόγω της πολύχρονης παραμονής του εκεί, ενώ εκμεταλλεύτηκε τις νέες επιχειρηματικές δυνατότητες που έδινε το νεοελληνικό κράτος. Οι παράγοντες που ευνόησαν αυτή την πρωτοβουλία ήταν από τη μια πλευρά η παραδοσιακή παραγωγή κουκουλιών και ακατέργαστου μεταξιού οικιακής προέλευσης στη Νότια Πελοπόννησο και παράλληλα τα προβλήματα που υπήρχαν εκείνη την περίοδο στην παραγωγή και εξαγωγή ακατέργαστου μεταξιού από την περιοχή του Παπικού κράτους και ιδιαίτερα από την Αγκώνα.
Το 1838 τελείωσε η κατασκευή του μεταξουργείου στο Νησί και ολόκληρος ο εξοπλισμός του μαζί με 38 καζάνια, 60 κοφίνια και 200 κάδους ξύλινους για τη μεταφορά του νερού είχε παραγγελθεί στην Αγκώνα.
Ο Δουρούτης συμφώνησε και έφερε στο Νησί τον αρχιτεχνίτη G. Arcangeli με μηνιαίο μισθό 150 δρχ. για τους 3-4 μήνες που διαρκούσε η παραγωγή. Ο ίδιος ο Ιταλός υποσχόταν να φτιάξει μετάξι όμοιο με εκείνο του Fossombrone με τον όρο ότι θα είχε μαζί του ιταλίδες τεχνήτριες.
Η κακή σοδειά των κουκουλιών το 1838 και οι διαμάχες με τους ιταλούς τεχνίτες τορπίλισαν την εύρυθμη λειτουργία των δύο μεταξουργείων. Στις 10-15 Μαΐου 1839 άρχιζε η νέα ετήσια επεξεργασία των κουκουλιών στο Νησί και στις 10-15 Ιουλίου στη Σπάρτη,. Ο ερχομός για δεύτερη χρονιά του αρχιτεχνίτη του μεταξουργείου του Νησιού εξόργισε τον Κωνσταντίνο Δουρούτη. Γιατί θεωρούσε ότι το ακριβό ημερομίσθιό του δεν ανταποκρινόταν στην εργασία του, αφού το 1838 είχε λειτουργήσει στο Νησί μόνο 20 καζάνια με 16 Ιταλίδες και ούτε καλό μετάξι είχε φτιάξει ούτε είχε εκπαιδεύσει 20 τεχνίτες όπως ήταν η συμφωνία. Επιπλέον είχε καταφθάσει στο Νησί με τη φιλενάδα του και την παρέα τους “με ροζόλια και κυπριότικα” όπως έγραφε σε επιστολή του ο Δουρούτης.
Νωρίτερα ο Δουρούτης είχε μετακαλέσει ως αρχιτεχνίτες του μεταξουργείου στη Σπάρτη με τετραετές συμβόλαιο το ζεύγος Nicola και Teresa Loviselli γιοα να διδάξει την τεχνική παραγωγής μεταξοκλωστής κατά τη μέθοδο του Fossombrone. Στην πορεία δημιουργήθηκαν σοβαρές τριβές του εργοδότη με το ζευγάρι που έφθασαν μέχρι τον Οθωνα καθώς το μεταξουργείο ήταν υπό την προστασία του. Στο μεταξύ ο Δουρούτης καλούσε το ζεύγος Lovisseli μαζί με τις τεχνήτριες δασκάλες στο δεύτερο μεταξουργείο στο Νησί. Ούτε όμως στο μεταξουργείο στο Νησί φαίνεται να διευθετήθηκε η εργασιακή σχέση και στο τέλος του 1839 ο Lovisseili έγραφε επιστολές διαμαρτυρίας στον Δουρούτη ζητώντας χρηματική ενίσχυση γιατί είχε φθάσει στα όρια της πείνας.
Το μεταξουργείο στο Νησί υπήρχε τουλάχιστον μέχρι το 1845, καθώς σε συμφωνητικό με άλλον Ιταλό, τον Pietro Barbuti, ο οποίος αναλάμβανε όλη τη διαδικασία παραγωγής στο εργοστάσιο της Σπάρτης, ξεκινώντας από την καλλιέργεια και επιστασία των μουριών. Και αν χρειαζόταν έπρεπε να μετακινείται και στο μεταξουργείο στο Νησί. Η χαμηλή αμοιβή και οι δυσμενείς για τον Barbuti όροι της σύμβασης, Ενδεχομένως οι Ιταλοί οι οποίοι πέρασαν τα χρόνια που προηγήθηκαν είχαν εκπαιδεύσει ντόπιους και η παρουσία του αρχιτεχνίτη δεν ήταν ζωτικής σημασίας.
Αργότερα η οικογένεια Δουρούτη κατασκεύασε μεγάλο μεταξουργείο στην Αθήνα, το οποίο έδωσε και το όνομά του στη συνοικία Μεταξουργείο καθώς βρισκόταν σε αυτή την περιοχή.

ΕΝΑΣ “ΜΥΘΟΣ”

Αναφορά σε μεταξουργείο κάνει και ο Θοδ. Τσερπές στο βιβλίο του για τη Μεσσήνη, μεταφέροντας ουσιαστικά έναν “μύθο” ο οποίος ενδεχομένως συζητιόταν τα χρόνια του μεσοπολέμου. Γράφει λοιπόν ότι “γύρω στα 1860-1870, σκοτώσανε μεταξύ άλλων και τον Ολλανδό βιομήχανο Ζέγκερη, ο οποίος ίδρυσε το 1850 περίπου, τη μεγάλη μεταξοβιομηχανία στο ανατολικό άκρο της πόλεως (το κτήριο που τώρα το λένε το “φουγάρο του Πετρούλια”). Αυτός είχε σε μεγάλο βαθμό αναπτύξει τότε τη σηροτροφία και τη μεταξουργία στη Μεσσήνη. Μερικοί παλιοί έλεγαν πως επειδή ο φονηάς του Ζέγκερη ήταν Μανιάτης, πιθανώς να ήταν βαλτός από τους ανταγωνιστές του”. Από τη μελέτη του βιβλίου του Μανσόλα που κυκλοφόρησε το 1867, δεν προκύπτει λειτουργία εργοστασίου μεταξουργίας την περίοδο αυτή στο Νησί. Ενώ το ¨φουγάρο του Πετρούλια” ήταν τμήμα εργοστασίου που κατασκευάστηκε στην αρχή του 20ου αιώνα για την παραγωγή οίνων και οινοπνευμάτων αλλά δεν λειτούργησε ποτέ. Πολύ αργότερα φιλοξένησε το ορυζοεργοστάσιο Γαλανάκη. Ο “μύθος¨έχει μια αντικειμενική υπόσταση με δεδομένο το γεγονός ότι υπήρχε πολύ παλιά για την εποχή εκείνη εργοστάσιο μεταξουργίας, και ότι κάποιος από τους Ιταλούς που πέρασαν από το Νησί την περίοδο λειτουργίας της μεταξουργίας Δουρούτη, θα μπορούσε να φέρει παρόμοιο όνομα και ενδεχομένως να είχε δολοφονηθεί.

ΒΙΒΛΙΑ – ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Στους συνδέσμους που ακολουθούν μπορείτε να βρείτε και να διαβάσετε:

1) Το βιβλίο του Αλέξανδρου Μανσόλα “Πολιτειογραφικαί πληροφορίαι περί Ελλάδος” Αθήνα 1867

https://books.google.gr/books?id=PCxCAAAAcAAJ…

2) Την εργασία της Μαρίας – Χριστίνας Χατζηιωάννου “Η τύχη των πρώτων Ιταλών μεταξουργών στο ελληνικό κράτος”

https://helios-eie.ekt.gr/…/1/INR_Chatziioannou_91_01.pdf

[Στη φωτογραφία τροχός μεταξουργίας της εποχής που λειτούργησε το εργοστάσιο στο Νησί, από την εργασία που προαναφέρθηκε]